๔๖๘    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๔๗๐
         ก็ในคาถานั้น  พราหมณ์กล่าวว่า โก  สุชฺฌตี  มุญฺจติ  ใครย่อมบริสุทธิ์
ใครย่อมหลุดพ้น    หมายถึงผู้ทำบุญเพื่อไปพรหมโลก   กล่าวว่า  พชฺฌตี  จ
และยังติดอยู่   หมายถึงผู้ไม่กระทำบุญเพื่อไปพรหมโลก.  บทว่า   เกนตฺตนา
คือด้วยเหตุอะไร.  บทว่า สิกฺขิ  พฺรหฺมชฺช   ทิฏฺโ€  ข้าพระองค์ขออ้างเป็น
พราหมณ์วันนี้   ความว่า   วันนี้อ้างพรหมเป็นพยาน.   บทว่า   สจฺจํ   ได้แก่
พราหมณ์ปรารภความที่พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้เสมอด้วยพรหม  จึงตั้งคำถาม
ด้วยความเคารพยิ่ง.   บทว่า  กถํ  อุปฺปาชฺชติ  บุคคลเข้าถึงพรหมได้อย่างไร
พราหมณ์ถามซ้ำอีกด้วยความเคารพยิ่ง.    บทว่า   ชุติมา    ผู้มีความรุ่งเรือง
พราหมณ์เรียกพระผู้มีพระภาคเจ้า.
         ในคาถานั้นมีอธิบายดังนี้  เพราะภิกษุใดยังฌาน ๓ และ ๔๑ ให้เกิดด้วย
เมตตา  ทำฌานนั้นให้เป็นบาท  แล้วเห็นแจ้งย่อมบรรลุพระอรหัต     ภิกษุนั้น
ชื่อว่าย่อมบริสุทธิ์   และย่อมหลุดพ้น   ทั้งภิกษุเช่นนั้นไม่ไปพรหมโลก แก่ภิกษุ
ใดยังฌาน ๓ และ ๔ ให้เกิดด้วยเมตตา พอใจฌานนั้นโดยนัยเป็นต้นว่า สนฺตา
เอสา  สมาปตฺติ สมาบัตินี้มีอยู่ดังนี้  ภิกษุนั้นชื่อว่ายังติดอยู่   อนึ่งเมื่อฌาน
ยังไม่เสื่อมย่อมไปสู่พรหมโลกด้วยฌานนั้น    ฉะนั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรง
เห็นด้วยกับการไปพรหมโลก  จึงไม่ทรงแตะต้องถึงบุคคลผู้บริสุทธิ์   ผู้หลุดพ้น
เมื่อจะทรงแสดงถึงการไปพรหมโลกด้วยฌานนั้นแก่พราหมณ์ผู้ยังติดอยู่  จึงตรัส
คาถานี้ว่า  โย  ยชติ  ผู้ใดย่อมบูชา  ดังนี้เป็นต้น   โดยนัยอันเป็นที่สบายแก่
พราหมณ์.
         ในบทเหล่านั้นบทว่า  ติวิธํ  ครบ ๓ อย่าง  พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส
หมายถึงความเลื่อมใสตลอด ๓ กาล.  ด้วยบทนั้น   แสดงถึงองค์ ๓  ของทายก.
๑. หมายถึง ฌานที่ ๑ ถึงฌานที่ ๓ ในจตุกกนัย และ ฌานที่ ๑ ถึงฌานที่ ๔ ในปัญจกนัย.
หน้า ๔๖๙