๔๙๖    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๔๙๘
                    เราไม่กลัวความตาย     ความใคร่ใน
                ชีวิตไม่มี   เราไม่ปรารถนาความตาย   เราไม่
                ปรารถนาชีวิต  แต่เรารอความตาย   เหมือน
                คนรับจ้างรอคอยค่าจ้าง  ฉะนั้น.
        บทว่า ภาวิโต  ส  ทนฺโต  คือผู้ที่อบรมอินทรีย์แล้ว ผู้นั้น  บัณฑิต
กล่าวว่า   ผู้ฝึกตนแล้ว.
         เพราะธรรมดาพระพุทธเจ้า  เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญา   มีกิเลสหลับ
และทรงรู้แจ้ง  ฉะนั้น เมื่อจะทรงแสดงความนั้น   จึงทรงพยากรณ์ปัญหาข้อที่  ๔
ด้วยคาถาว่า   กปฺปานิ  ตลอดกัป ดังนี้.
         ในบทเหล่านั้น  บทว่า  กปฺปานิ  ได้แก่  กัปคือตัณหาและทิฏฐิ.  จริงอยู่
ตัณหาและทิฏฐิท่านเรียกว่า กัป เพราะกำหนดเอาอย่างนั้น ๆ.   บทว่า   วิเจยฺย
คือพิจารณาโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.    บทว่า   เกวลานิ   คือทั้งสิ้น.
บทว่า  สํสารํ  ได้แก่ พิจารณาสงสารทั้งสิ้นอันได้แก่ลำดับขันธ์เป็นต้น  อย่าง
นี้ว่า
                ขนธานฺจ  ปฏิปาฏิ           ธาตุอายตนาน  จ
                อพฺโพจฺฉินฺนํ  วตฺตมานา       สํสาโรติ  ปวุจฺจติ.
                     ลำดับแห่งขันธ์   ธาตุและอายตนะทั้ง
                หลายยังเป็นไปอยู่  ไม่ขาดสาย  ท่านเรียกว่า
                สงสาร.
         ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ท่านกล่าวถึงวิปัสสนาในวัฏฏะแม้   ๓  อย่างนี้  คือใน
กรรมวัฏและกิเลสวัฏอันเป็นมูลเหตุแห่งขันธ์ทั้งหลาย       และในขันธ์ทั้งหลาย.
หน้า ๔๙๗