| เราไม่กลัวความตาย ความใคร่ใน |
| ชีวิตไม่มี เราไม่ปรารถนาความตาย เราไม่ |
| ปรารถนาชีวิต แต่เรารอความตาย เหมือน |
| คนรับจ้างรอคอยค่าจ้าง ฉะนั้น. |
| บทว่า ภาวิโต ส ทนฺโต คือผู้ที่อบรมอินทรีย์แล้ว ผู้นั้น บัณฑิต |
| กล่าวว่า ผู้ฝึกตนแล้ว. |
| เพราะธรรมดาพระพุทธเจ้า เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญา มีกิเลสหลับ |
| และทรงรู้แจ้ง ฉะนั้น เมื่อจะทรงแสดงความนั้น จึงทรงพยากรณ์ปัญหาข้อที่ ๔ |
| ด้วยคาถาว่า กปฺปานิ ตลอดกัป ดังนี้. |
| ในบทเหล่านั้น บทว่า กปฺปานิ ได้แก่ กัปคือตัณหาและทิฏฐิ. จริงอยู่ |
| ตัณหาและทิฏฐิท่านเรียกว่า กัป เพราะกำหนดเอาอย่างนั้น ๆ. บทว่า วิเจยฺย |
| คือพิจารณาโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น. บทว่า เกวลานิ คือทั้งสิ้น. |
| บทว่า สํสารํ ได้แก่ พิจารณาสงสารทั้งสิ้นอันได้แก่ลำดับขันธ์เป็นต้น อย่าง |
| นี้ว่า |
| ขนธานฺจ ปฏิปาฏิ ธาตุอายตนาน จ |
| อพฺโพจฺฉินฺนํ วตฺตมานา สํสาโรติ ปวุจฺจติ. |
| ลำดับแห่งขันธ์ ธาตุและอายตนะทั้ง |
| หลายยังเป็นไปอยู่ ไม่ขาดสาย ท่านเรียกว่า |
| สงสาร. |
| ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ท่านกล่าวถึงวิปัสสนาในวัฏฏะแม้ ๓ อย่างนี้ คือใน |
| กรรมวัฏและกิเลสวัฏอันเป็นมูลเหตุแห่งขันธ์ทั้งหลาย และในขันธ์ทั้งหลาย. |