๕๐๑    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๐๓
         ก็เพราะกรรมทั้งหลายท่านกล่าวโกสะ   เพราะคล้ายกะเปาะฟองที่ตั้งใน
ตน   ชื่อว่าเป็นผู้ฉลาดเพราะตัด  คือตัดขาดกะเปาะฟองเหล่านั้นได้นั้น   เมื่อ
จะทรงแสดงความนั้นจึงทรงพยากรณ์ปัญหาที่สองด้วยคาถาว่า  โกสานิ กะเปาะ
ฟอง ดังนี้.
         บทนั้นมีความดังนี้    ผู้ใดพิจารณากะเปาะฟอง (กรรม) ทั้งสิ้นอันได้
แก่กุศลกรรมโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น  โดยอารมณ์และโดยกิจ    ด้วย
โลกิยวิปัสสนาและโลกุตรวิปัสสนา     แต่โดยความต่างกันออกไป     พิจารณา
กะเปาะฟองที่เป็นของทิพย์  และกะเปาะฟองของมนุษย์    มีต่างด้วย  กามาวจร-
กุศลเจตนา ๘  อันเป็นเหตุเกี่ยวข้องกัน  และกะเปาะฟองของพรหมอันต่างด้วย
มหัตคตกุศลเจตนา ๙ แต่นั้นหลุดพ้นจากเครื่องผูกอันเป็นรากเหง้าแห่งกะเปาะ
ฟองทั้งหมดมีประเภทคือ  อวิชชาและภวตัณหาเป็นต้น  ด้วยมรรคภาวนา  ท่าน
กล่าวว่าเป็นผู้ฉลาด  เพราะกำจัดกะเปาะฟองเหล่านั้นได้ด้วยประการฉะนี้   และ
เป็นผู้คงที่เห็นปานนั้น.  อีกอย่างหนึ่ง  พึงทราบภพ ๓ และอายตนะ ๑๒ ว่าเป็น
โกสะ  เพราะเป็นเช่นกับฝักดาบ     ด้วยอรรถว่าเป็นที่อยู่ของสัตว์และธรรมทั้ง
หลาย.  ในบทนี้พึงประกอบด้วยคาถาด้วยประการฉะนี้.
         อนึ่ง  เพราะท่านกล่าวว่าเป็นบัณฑิตด้วยบทนี้ว่า  น เกวลํ  ปณฺฑติ
มิใช่ฉลาดอย่างเดียว. แต่โดยที่แท้ท่านกล่าวว่าบัณฑิตเพราะถึงคือเข้าถึงอายตนะ
ทั้งหลาย  ยึดอยู่ด้วยปัญญาเป็นเครื่องค้นคว้า   ฉะนั้น    เมื่อจะทรงแสดงความ
นั้นจึงทรงพยากรณ์ปัญหาที่สามด้วยคาถาว่า  ทุภยานิ  อายตนะทั้งสอง  ดังนี้.
         บทนั้นมีความดังนี้    ผู้ใดพิจารณาอายตนะทั้งสองอย่างนี้คือ  ทั้งภายใน
และภายนอก   โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.   บทว่า  ปณฺฑรานิ    ได้แก่
หน้า ๕๐๒