๕๐๒    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๐๔
อายตนะทั้งหลาย. ท่านกล่าวอย่างนั้นเพราะบริสุทธิ์โดยปรกติและเพราะงอกงาม
ผู้พิจารณาอายตนะเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้มีปัญญาบริสุทธิ์   เพราะกำจัดมลทินออก
เสียได้ด้วยการปฏิบัตินี้   ท่านกล่าวว่าเป็นบัณฑิตเพราะเหตุนั้น.  เพราะเป็นผู้ถึง
แล้วซึ่งอายตนะเหล่านั้นด้วยปัญญา.   บทที่เหลือเป็นคำสรรเสริญของพราหมณ์
นั้น    ผู้นั้นเป็นผู้ก้าวล่วงธรรมดำและธรรมขาวอันได้แก่บาปและบุญได้แล้วและ
เป็นผู้คงที่  ฉะนั้น     พราหมณ์จึงสรรเสริญอย่างนี้  ด้วยประการฉะนี้.
         ก็เพราะญาณท่านเรียกว่า  โมนะ  ดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า   ยา  ปญฺา-
ปชานนา  ฯเปฯ  สมฺมาทิฏฺ€ิ  เตน   าเณน  สมนฺนาคโต  มุนิ  มุนี
ประกอบด้วยปัญญาความรู้  ฯลฯ สัมมาทิฏฐิ  ดังนี้  ฉะนั้นเมื่อจะทรงแสดงความ
นั้นจึงทรงพยากรณ์ปัญหาที่สี่ด้วยคาถาว่า  อสตญฺจ  ธรรมของอสัตบุรุษ ดังนี้.
         บทนั้นมีความดังนี้       ผู้ใดรู้ธรรมของอสัตบุรุษและสัตบุรุษทั้งที่เป็น
อกุศลและกุศลในโลกทั้งปวงนี้คือในภายในและภายนอกดำรงอยู่      ล่วงคือก้าว
ล่วง   ธรรมอันเป็นเครื่องข้อง ๗ อย่างโดยประเภทมีราคะเป็นต้น  และข่ายสอง
อย่างโดยประเภทคือตัณหาและทิฏฐิ   เพราะผู้นั้นได้รู้แล้ว     ท่านกล่าวผู้นั้นว่า
เป็นมุนี   เพราะประกอบด้วยญาณเป็นเครื่องค้นคว้าอันได้แก่โมนะนั้น.   บทว่า
เทวมนุสฺเสหิ   ปูชิโย   อันเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบูชาแล้ว   นี้เป็นคำสรร-
เสริญของพราหมณ์นั้น.    จริงอยู่      ผู้นั้นเป็นผู้ควรแก่การบูชาของเทวดาและ
มนุษย์ทั้งหลายเพราะเป็นมุนีสิ้นอาสวะแล้ว     ฉะนั้น     พราหมณ์จึงสรรเสริญ
อย่างนี้ด้วยประการฉะนี้.
         แม้ในปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแก้ปัญหาที่พราหมณ์ถามด้วย
คาถาที่สาม   พระองค์จึงตรัสด้วยคาถาที่สี่   เพราะผู้นั้นทำความสิ้นกิเลสถึงแล้ว
หน้า ๕๐๓