๕๐๕    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๐๗
ลายด้วยศัสตราคือปัญญา.  บทว่า  สงฺคมูลํ  รากเหง้าแห่งธรรมเป็นเครื่องข้อง
ความว่า   เครื่องผูกอันเป็นรากเหง้าด้วยการเกี่ยวข้อง  ไม่ก้าวล่วงธรรมอันเป็น
เครื่องข้องในวัตถุเหล่านั้น ๆ   อีกอย่างหนึ่ง   ผู้ใดตัดเครื่องผูกมีราคะเป็นต้น
อันเป็นรากเหง้าแห่งธรรมเป็นเครื่องข้องทั้งภายในและภายนอกได้แล้ว    ผู้นั้น
หลุดพ้นจากเครื่องผูกทั้งปวง  อันเป็นรากเหง้าแห่งธรรมเป็นเครื่องข้อง  หรืออัน
เป็นรากเหง้าแห่งธรรมเป็นเครื่องข้องทั้งปวง    ท่านกล่าวผู้นั้นว่าเป็นอาชาไนย
และเป็นผู้คงที่เห็นปานนั้น.
         แม้ในปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแก้ปัญหาที่ตรัสไว้แล้ว  ในคาถา
ที่สี่แล้วตรัสด้วยคาถาที่ห้า   เพราะจินตกวีทั้งหลายพรรณนาความเป็นผู้สมบูรณ์
ด้วยสุตะ   ด้วยเหตุเพียงการเชี่ยวชาญในฉันท์   ผู้นั้นเป็นผู้สมบูรณ์เพียงโวหาร
สุตะแต่พระอริยะเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยปรมัตถสุตะ      เพราะเป็นพหูสูตและเพราะ
ไม่มีสุตะอันลามกฉะนั้น  เมื่อจะทรงแสดงความนั้นจึงไม่ตรัสว่า  อิทํ  ปตฺตินํ
ทรงพยากรณ์ปัญหาแรกด้วยคาถาว่า  สุตฺวา   ผู้ฟังแล้ว   ดังนี้.
         บทนั้นมีความดังนี้   ผู้ใดฟังด้วยกิจคือสุตมยปัญญาในโลกนี้  หรือฟัง
ด้วยกิจที่ควรทำ  รู้ยิ่งธรรมทั้งปวง  อันเข้าถึงวิปัสสนาด้วยความไม่เที่ยงเป็นต้น
ครอบงำธรรมอันมีโทษและไม่มีโทษอะไร ๆ   และธรรมเป็นที่ตั้งแห่งกิเลสด้วย
ปฏิปทานี้นับได้ว่า   อภิภู  ผู้ครอบงำฟังดังนั้นแล้วรู้ยิ่งธรรมทั้งปวง   ครอบงำ
ธรรมที่มีโทษและธรรมที่ไม่มีโทษอะไร ๆ ท่านเรียกผู้นั้นว่าผู้สมบูรณ์ด้วยสุตะ
เพราะเป็นผู้สดับแล้ว    อนึ่ง   เพราะผู้ใดไม่มีความสงสัย  พ้นแล้วจากเครื่องผูก
คือกิเลส   และเป็นผู้ไม่มีทุกข์ด้วยทุกข์ทั้งหลายมีราคะเป็นต้นในที่ทั้งปวง   คือ
ในธรรมทั้งปวงมีขันธ์และอายตนะเป็นต้น     เพราะฉะนั้น  ท่านจึงกล่าวผู้นั้นผู้
ไม่มีความสงสัย  ผู้หลุดพ้นแล้ว   ผู้ไม่มีทุกข์ในธรรมทั้งปวงว่าเป็น   โสตติยะ
ผู้สมบูรณ์ด้วยสุตะ  ดังนี้แล.
หน้า ๕๐๖