๕๓๒    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๓๔
ห้าร้อย ๆ เป็นบริวาร. ทั้งหมดนั้นเป็นจักรวาล เป็นโลกธาตุหนึ่ง   ในระหว่าง
จักรวาล   เป็นโลกันตริยนรก.
         พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้โอกาสโลกด้วยประการทั้งปวงว่า    จักรวาล
ไม่มีที่สุด    โลกธาตุไม่มีที่สุด   ทรงรู้ด้วยพุทธญาณไม่มีที่สุด.    พึงทราบว่า
พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเป็นโลกวิทู   เพราะทรงรู้โลกด้วยประการทั้งปวง
ด้วยประการฉะนี้.
         ทรงพระนามว่า  อนุตฺตโร   เพราะไม่มีไคร ๆ  ประเสริฐกว่า  ด้วย
คุณของพระองค์.
         ทรงพระนามว่า  ปุริสทมฺมสารถิ  เพราะยังบุรุษที่พอฝึกได้ให้แล่น
ไป   โดยอุบายแนะนำอันแนบเนียน.
         ทรงพระนามว่า  สตฺถา เพราะทรงพร่ำสอน และทรงให้ไตร่ตรองคาม
ควรด้วยทิฏฐธัมมิกประโยชน์    สัมปรายิกประโยชน์    และปรมัตถประโยชน์
การถือกำเนิดเป็นเทวดาและมนุษย์ด้วยกำหนดอย่างอุกฤษฎ์ และด้วยการกำหนด
ถึงบุคคลที่สมควร  แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงพร่ำสอนคนสัตว์ทั้ง-
หลายมีนาคเป็นต้นด้วยประโยชน์เป็นโลกิยะ.  ชื่อว่าผู้ที่ควรแนะนำได้ยังมีอยู่
         ทรงพระนามว่า พุทฺโธ  เพราะตรัสรู้ทุกอย่างด้วยชื่ออันมีในที่สุดเเห่ง
วิโมกข์.  ก็เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น
                ภาคฺยวา  ภคฺควา  ยุตฺโต    ภเคหิ  จ  วิภตฺตวา
                ภตฺตวา  วนฺตคมโน            ภเวสุ  ภควา  ตโต
                    เป็นผู้มีโชค เป็นผู้ทำลายกิเลส เป็น
                ประกอบด้วยโชคทั้งหลาย   เป็นผู้แจก  เป็น
                ผู้จำแนก     เป็นผู้คายการไปในภพทั้งหลาย
                ฉะนั้น    จึงทรงพระนามว่า  ภควา.
หน้า ๕๓๓