๕๓๓    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๓๕
         นี้เป็นความสังเขปในบทนี้.  ส่วนโดยพิสดารท่านกล่าวบทเหล่านี้ไว้ใน
วิสุทธิมรรคแล้ว.
         บทว่า  โส  อิมํ   โลกํ   คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงทำ
โลกนี้.  บัดนี้ควรชี้แจงข้อที่ควรกล่าว.  บททั้งหลายว่า   สเทวกํ  เป็นต้นมีนัย
ดังได้กล่าวแล้ว  ในกสิภารทวาชสูตรและอาฬวกสูตรเป็นต้น. บทว่า  สยํ แปลว่า
เอง   คือ   ควรแนะนำผู้อื่น.   บทว่า  อภิญฺา  ได้แก่ด้วยพระปัญญาอันยิ่ง.
บทว่า  สจฺฉิกตฺวา  คือทำให้ประจักษ์.  บทว่า  ปเวเทติ  คือ ให้รู้  ให้แจ้ง
ให้ชัด.
         บทว่า  โส  ธมฺมํ  เทเสติ  ฯเปฯ  ปริโยสานกลฺยาณํ  พระองค์
ทรงแสดงธรรมงามในเบื้องต้น   งามในท่ามกลาง  งามในที่สุด  ความว่า พระผู้-
มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงอาศัยความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย  ทรงละความสุข
เกิดแต่วิเวกแล้วทรงแสดงธรรม.   เมือทรงแสดงธรรมนั้นน้อยก็ตาม  มากก็ตาม
ทรงแสดงมีประการงามในเบื้องต้นเป็นอาทิ.      ทรงแสดงอย่างไร     เพราะแม้
คาถาหนึ่งก็ทำความเจริญได้โดยรอบ    งามในเบื้องต้นด้วยบทที่หนึ่งของธรรม
งามในท่ามกลางด้วยบทที่สอง  งามในที่สุดด้วยบทสุดท้าย.
         พระสูตรที่มีอนุสนธิเป็นอันเดียวกัน     งามในเบื้องต้น     ด้วยนิทาน
งามในที่สุดด้วยบทสรุป   งามในท่ามกลางด้วยบทที่เหลือ.
         พระสูตรที่มีอนุสนธิต่างกัน    งามในเบื้องต้นด้วยอนุสนธิต้น   งามใน
ที่สุดด้วยบทสุดท้าย   งามในท่ามกลางด้วยบทที่เหลือ.
         ศาสนธรรมทั้งสิ้นงามในเบื้องต้นด้วยศีลอันเป็นประโยชน์ของตน   งาม
ในท่ามกลางด้วยสมถะ  วิปัสสนา  มรรค   และผล  งามในที่สุดด้วยนิพพาน.
         อีกอย่างหนึ่ง  งามในเบื้องต้นด้วยศีลเเละสมาธิ   งามในท่ามกลางด้วย
วิปัสสนาและมรรค  งามในที่สุดด้วยผลและนิพพาน.
หน้า ๕๓๔