๕๔๑    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๔๓
ขอบเขต.  อธิบายว่า  เป็นใหญ่ในแผ่นดินมีสมุทร ๔  เป็นที่สุด  และมีทวีป  ๔
เป็นเครื่องประดับ.  ชื่อว่า  วิชิตาวี   เพราะทรงชนะข้าศึกมีความโกรธเป็นต้น
ในภายในและพระราชาทั้งหมดในภายนอก.  บทว่า  ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต
มีราชอาณาจักรมั่นคง   คือถึงความเจริญ   ความมั่นคงในชนบทอันใคร ๆ ไม่
สามารถทำให้หวั่นไหวได้.  อีกอย่างหนึ่ง  ชื่อว่า  ชนปทตฺถาวริยปตฺโต  เพราะ
ชนบทถึงความมั่นคงในความเจริญนั้น    ไม่มีการขวนขวายยินดีในการงานของ
ตน  ไม่หวั่นไหว  ไม่สั่นสะเทือนบ้าง.  บทว่า เสยฺยถีทํ  เป็นนิบาต. ความว่า
รัตนะ  ๗  มีอะไรบ้าง.   รัตนะ  ๗ เหล่านี้คือ  จักรแก้ว    ช้างแก้ว  ๑  ม้าแก้ว  ๑
แก้วมณี  ๑ นางแก้ว  ๑  คหบดีแก้ว ๑ ปริณายกแก้ว  ๑ ทั้งหมดท่านกล่าวไว้แล้ว
ในอรรถกถารัตนสูตร.
         ในรัตนะเหล่านั้น   พระเจ้าจักรพรรดิทรงชนะแว่นแคว้นด้วยจักรแก้ว
ทรงเที่ยวไปตามสบายในแว่นแคว้นด้วยช้างแก้วและม้าแก้ว      ทรงรักษาแว่น-
แคว้นด้วยปริณายกแก้ว   เสวยสุขอันเป็นเครื่องอุปโภคบริโภคด้วยแก้วที่เหลือ.
พระเจ้าจักรพรรดินั้นทรงใช้ความสามารถในทางเข้มแข็งด้วยจักรแก้วที่หนึ่ง
ทรงใช้ความสามารถในการปกครองด้วยช้างแก้วม้าแก้วและคหบดีแก้ว   ทรงใช้
ความสามารถในทางความคิดต่อเนื่องด้วยปริณายกแก้วเป็นอันครบบริบูรณ์ด้วย
ดี. ผลของการใช้ความสามารถ ๓  อย่าง ด้วยนางแก้วและแก้วมณี. พระเจ้าจักร-
พรรดินั้นเสวยโภคสุขด้วยนางแก้วและแก้วมณี    เสวยอิสริยสุขด้วยแก้วที่เหลือ.
อนึ่ง  พึงทราบโดยความต่างกัน    แก้ว  ๓  อย่างอันต้นของพระเจ้าจักรพรรดินั้น
สำเร็จได้ด้วยอานุภาพแห่งกรรมที่ให้เกิดกุศลมูลคืออโทสะ   แก้วอันกลางสำเร็จ
หน้า ๕๔๒