๕๔๓    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๔๕
เพราะเปิดและไม่ปิด. ท่านอธิบายว่า  เว้นจากการหมุนเวียนและเว้นจากการปิด.
ด้วยเหตุนั้น   จึงทรงพระนามว่า  อรหํ  เพราะไม่มีการหมุนเวียน  และ  สมฺมา
สมฺพุทฺโธ   เพราะไม่มีการปกปิด.  เป็นอันท่านอธิบายเหตุทั้งสอง  แห่งสองบท
ข้างต้นนั้นเอง.  อนึ่ง  ในบทนี้ความสำเร็จครั้งก่อนย่อมมีได้ด้วยเวสารัชชธรรม
ที่สอง   ความสำเร็จครั้งที่สองย่อมมีได้ด้วยเวสารัชชธรรมที่หนึ่ง   ความสำเร็จ
ครั้งที่สามย่อมมีได้ด้วยเวสารัชชธรรมที่สามและที่สี่.   อนึ่ง   พึงทราบว่าธรรม
จักษุสำเร็จก่อน  พุทธจักษุสำเร็จครั้งที่สอง  สมันตจักษุสำเร็จครั้งที่สาม.  บัดนี้
เสลพราหมณ์ประสงค์จะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงกล่าวว่า   กหํ  ปน  โภ
เกณิย  ฯเปฯ   สมฺมาสมฺพุทฺโธ   ท่านเกณิยะผู้เจริญ   ก็บัดนี้พระอรหันต-
สัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เจริญพระองค์นั้นประทับอยู่ที่ไหน.
         พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า  เอวํ  วุตฺเต  เมื่อเสลพราหมณ์กล่าว
อย่างนี้แล้ว.  บทว่า เยเนสา คือพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่โดยทิศภาคนั้น.
บทว่า นีลวนราชี   ได้แก่  ทิวไม้มีสีเขียว.  นัยว่าป่านั้นคล้ายแนวเมฆพระผู้มี
พระภาคเจ้าประทับอยู่  ณ ป่านั้น   เกณิยชฎิลเมื่อจะชี้ป่านั้นจึงกล่าวว่า  เยเนสา
โภ เสล  นีลวนราชี   ท่านเสละผู้เจริญ  พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่   ณ
ทิวไม้สีเขียวนั้น.  ในบทว่า  เยเนสา  นั้น  มีปาฐะที่เหลือในบทนี้ว่า  โส วิหรติ
พระองค์ประทับอยู่  ณ ที่นั้น.  บทว่า  เยน   เป็นตติยาวิภัตติลงในอรรถแห่ง
สัตตมีวิภัตติ.
         บทว่า  ปเท   ปทํ  คือค่อย ๆ เดินตามกันมา.   ห้ามการเดินเร็วด้วย
บทนั้น.  บทว่า  ทุราสทา  หิ   ให้ยินดีได้ยาก   เสลพราหมณ์กล่าวถึงเหตุว่า
หน้า ๕๔๔