๕๔๔    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๔๖
เพราะท่านผู้เจริญเหล่านั้นให้ยินดีได้ยาก    ฉะนั้น      ท่านผู้เจริญทั้งหลายจงมา
อย่างนี้. หากจะถามว่า  เพราะเหตุไร  จึงให้ยินดีได้ยาก.   เพราะเที่ยวไปผู้เดียว
เหมือนราชสีห์.   จริงอยู่   ท่านผู้เจริญทั้งหลายเหล่านั้นเที่ยวไปผู้เดียว   เพราะ
ใคร่ความสงัด   เหมือนราชสีห์เที่ยวไปผู้เดียว    เพราะไม่ต้องการเพื่อน.   เสล-
พราหมณ์ให้มาณพเหล่านั้นศึกษามารยาทด้วยบทมีอาทิว่า  ยทา จาหํ.   ในบท
เหล่านั้น   บทว่า  มา  โอปาเตถ  คืออย่าสอด อธิบายว่า  อย่าพูดสอด.  บทว่า
อาคเมตุ   คือ   จงรอ   อธิบายว่า   จงนิ่งอยู่ก่อนจนกว่าจะพูดจบ.
         บทว่า   สมนฺเวสิ   คือแสวงหา.    บทว่า   เยภุยฺเยน   คือได้เห็น
ส่วนมาก   มิได้เห็นเป็นส่วนน้อย.    แต่นั้นเสลพราหมณ์เมื่อจะแสดงมหาปุริส-
ลักษณะที่ไม่เห็น   จึงกล่าวว่า   €เปตฺวา  เทฺว   เว้นอยู่ ๒ ประการ.    บทว่า
กงฺขติ  คือ  เกิดสงสัยว่าจะพึงเห็นได้อย่างไรหนอ.    บทว่า   วิจิกิจฺฉติ
เคลือบแคลง  คือ  ยากที่จะค้นหา   จึงไม่สามารถจะเห็นได้.  บทว่า  นาธิมุจฺจติ
ไม่เชื่อ  คือ  เพราะความเคลือบแคลงนั้นจึงไม่เชื่อ.    บทว่า   น   สมฺปสีทติ
ไม่เลื่อมใส คือ ไม่เลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า พระองค์มีลักษณะบริบูรณ์
แล้ว.   ความสงสัยอย่างอ่อนท่านกล่าวด้วยบทว่า  กงฺขา  ความสงสัย  สงสัย
อย่างกลางท่านใช้บทว่า   วิจิกิจฺฉา  ความเคลือบแคลง  สงสัยอย่างแรงท่านใช้
บทว่า  อนธิมุจฺจนตา  ความไม่น้อมใจเธอ    คือความที่จิตมืดมนด้วยธรรม
๓  อย่างนั้นเพราะไม่เลื่อมใส.  บทว่า  โกโสหิเต  ได้แก่  เร้นอยู่ในฝัก.  บทว่า
วตฺถคุยฺเห  ได้แก่  องคชาต.   จริงอยู่   พระองคชาตของพระผู้มีพระภาคเจ้า
เร้นอยู่ในฝักเหมือนของช้าง      มีสีเหมือนทองคำ      เหมือนเม็ดในปทุม.
หน้า ๕๔๕