๕๙๐    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๙๒
ราคะเป็นต้น   ผู้พรากเพราะไม่มีโยคะแม้ทั้ง  ๔  ว่าเป็นพราหมณ์.  บทว่า  นทฺธึ
ชะเนาะ  คือความโกรธที่มัดไว้.  บทว่า วรตฺตํ เชือก คือตัณหาที่ผูกไว้.  บทว่า
สนฺธานํ  สหนุกฺกมํ ได้แก่  หัวเงื่อนคือทิฏฐิ  ๖๒  อันอยู่ในลำดับอนุสัย (กิเลส
ที่นอนเนื่องอยู่ในสันดาน).   อธิบายว่า   เรากล่าวผู้ที่ตัดแม้ทั้งหมดนี้ได้ชื่อว่า
มีลิ่มสลักอันถอนแล้ว      เพราะถอนลิ่มสลักคืออวิชชาได้     ชื่อว่าผู้ตรัสรู้แล้ว
เพราะตรัสรู้อริยสัจ  ๔  ว่า  เป็นพราหมณ์.
         บทว่า   อทุฏฺโ€  ผู้ไม่ประทุษร้ายแล้ว  อธิบายว่า เรากล่าวผู้ไม่โกรธ
อดกลั้นคำด่าว่าด้วยอักโกสวัตถุ  ๑๐  การทุบตีด้วยฝ่ามือเป็นต้น  และการจองจำ
ด้วยมัดด้วยเชือกเป็นต้น   ผู้มีกำลังคือขันติ    เพราะเป็นผู้ประกอบด้วยกำลังคือ
ขันติ  ผู้มีหมู่พล  เพราะเป็นผู้ประกอบด้วยหมู่พลคือขันตินั้นเอง  อันเป็นหมู่
พลแห่งการเกิดบ่อย ๆ ผู้เห็นปานนั้นว่า   เป็นพราหมณ์.
         บทว่า  วตวนฺตํ  มีวัตร  อธิบายว่า   เรากล่าวผู้ประกอบด้วยวัตรอัน
กำจัดกิเลส   ผู้มีศีล  คือจตุปาริสุทธิศีล  ผู้ไม่มีกิเลสอันฟูขึ้นเพราะไม่มีกิเลสอัน
ฟูขึ้นคือตัณหา  ผู้ฝึกตนแล้วด้วยการฝึกอินทรีย์ ๖    ผู้ทรงไว้ซึ่งร่างอันมีในที่
สุดด้วยอัตภาพอันดำรงอยู่ในที่สุดว่า  เป็นพราหมณ์.
         บทว่า  โย  น  ลิมฺปติ   ความว่า    เรากล่าวผู้ไม่ติดอยู่ด้วยกามสอง
อย่าง  คือไม่ตั้งอยู่ในกามนั้น   ว่าเป็นพราหมณ์.
         บทว่า  ทุกฺขสฺส  ได้แก่ แห่งทุกข์คือขันธ์.   บทว่า  ปนฺนภารํ  ผู้
ปลงภาระแล้ว   อธิบายว่า   เรากล่าวผู้ปลงภาระคือขันธ์ได้แล้ว    พรากแล้วจาก
โยคะ ๔  หรือกิเลสทั้งหมดว่า  เป็นพราหมณ์.
หน้า ๕๙๑