๕๙๕    ๔๗.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่ม ๑ ภาค ๖    ๕๙๗
         บทนั้นมีความดังนี้   นามและโคตรที่เขากำหนดกันเป็นบัญญัติในโลก
ว่าเป็นพราหมณ์  เป็นกษัตริย์  เป็นภารทวาชมาณพ  เป็นวาเสฏฐมาณพ  นี้พึง
ทราบว่าเป็นเพียงโวหารบัญญัติกันขึ้น.    เพราะเหตุไร.   เพราะนามและโคตร
มาแล้ว   เพราะรู้ตามกันมา  เพราะนามและโคตรนั้นเขากำหนดรู้กันได้ด้วยญาติ
และสาโลหิตในกาลที่เขาเกิดแล้วนั้น  ๆ นั่นเอง หากไม่พึงกำหนดนามและโคตร
ไว้อย่างนี้  ใคร ๆ เห็น  ใคร ๆ  ก็จะไม่พึงรู้ได้ว่า  ผู้นี้เป็นพราหมณ์  หรือเป็น
ภารทวาชมาณพ.    นามและโคตรที่กำหนดไว้แล้วอย่างนี้    เป็นความเห็นของ
พวกไม่รู้ซึ่งสืบเนื่องกันมาสิ้นกาลนาน  นามและโคตรที่กำหนดไว้สืบเนื่อง  เป็น
ความเห็นกันมาในหัวใจของสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่รู้สิ้นกาลนานว่า  นี้สักว่าเป็นนาม
และโคตร   กำหนดไว้เพียงสำหรับเรียกชื่อกัน   ชนทั้งหลายผู้ไม่รู้   ย่อมเรียก
นามและโคตรนั้น   ว่าเป็นพราหมณ์โดยชาติ   เพราะนามและโคตรนั้นสืบเนื่อง
กันมา  ท่านอธิบายว่า  ผู้ไม่รู้เท่านั้นย่อมกล่าวอย่างนี้.
         ชนเหล่าใดทำความยึดถือว่าเป็นพราหมณ์โดยชาติ    ชนเหล่านั้นไม่รู้
ว่าเป็นเพียงโวหาร  อนึ่งความเห็นของชนเหล่านั้นเป็นทิฏฐิชั่ว   ครั้นทรงแสดง
ด้วยประการฉะนี้แล้ว    บัดนี้   เมื่อจะทรงปฏิเสธวาทะว่าเป็นพราหมณ์โดยชาติ
โดยตรง   และเมื่อจะทรงปลูกฝังวาทะว่าเป็นพราหมณ์เพราะกรรม  จึงตรัสว่า
น  ชจฺจา  ไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติ   ดังนี้เป็นต้น.
         ในคาถานั้น  พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำมีอาทิว่า   กสฺสโล   กมฺมุนา
เป็นชาวนาเพราะกรรม     เพื่อความพิสดารของความด้วยคาถากึ่งหนึ่งนี้ว่า
กมุมุนา  พฺราหฺมโณ    โหติ  กมฺมุนา   โหติ  อพฺราหฺมโณ    บุคคลเป็น
พราหมณ์ก็เพราะกรรม  ไม่เป็นพราหมณ์เพราะกรรม.
หน้า ๕๙๖