๑๐๒    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๑๐๔
ความว่า  เป็นผู้ดีทั้งในบ้านทั้งในนิคมทั้งหลาย.  บทว่า  สมฺมโต  ความว่า
ถูกยกย่องว่าเป็นผู้เจริญ.     บทว่า   ทุชฺชาโน   ความว่า   คนแบบนี้เป็น
คนทุศีล   มีการงานปกปิด   คนโง่คือผู้ไม่รู้ไม่อาจรู้ได้.   บทว่า   ปาทา-
หิมํ    ความว่า    และจิกตีกาตัวนี้ด้วยเท้าของตน ๆ.      บทว่า    วิเห€ถ
ความว่า  จงตี.   บทว่า  ฉวํ ได้แก่ลามก.   บทว่า  นายํ  เป็นต้น  ความว่า
กาตัวนี้ไม่ควรอยู่ร่วมในที่เดียวกันกับพวกเรา   ดังนี้.
         ก็แล   หัวหน้านกครั้นพูดอย่างนี้แล้ว   ตนเองก็โดดขึ้น   ใช้จะ-
งอยปากจิกหัวของกานั้น.   นกที่เหลือก็พากันใช้จะงอยปากบ้าง  เล็บบ้าง
แข้งบ้าง   ปีกบ้าง   จิกตี.   มันก็ถึงความสิ้นชีวิต  ณ ที่นั้นนั่นเอง.
         พระศาสดาครั้นทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้ว   ทรงประมวล
ชาดกไว้ว่า   กาโกหกในครั้งนั้น   คือภิกษุผู้โกหกในบัดนี้   ส่วนพระยา-
นก   ได้แก่เราตถาคต   ฉะนั้นแล.
                          จบ   อรรถกถาธัมมัทธชชาดกที่  ๙
หน้า ๑๐๓