๑๘    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๒๐
              เบื้องล่าง      สมณะพราหมณ์เป็นทิศเบื้องบน
              คฤหัสถ์ในตระกูลผู้ไม่ประมาท   ควรนมัสการ
              ทิศเหล่านี้.
         ก็คำว่า   เอสา   ทิสา   นี้    อาจารย์กล่าวหมายเอาพระนิพพาน.
เพราะว่าสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นทุกข์  เพราะทุกข์นานัปปการมีความเกิดเป็น
ต้น  บรรลุพระนิพพานนั้นแล้ว  จะหมดทุกข์  คือเป็นผู้มีความสุข.  และ
ทิศนั่นเอง  คือพระนิพพาน  ชื่อว่าเป็นทิศที่สัตว์ทั้งหลายไม่เคย ไปแล้ว.
อนึ่ง  ด้วยคำว่า  เอสา  ทิสา  นั้นนั่นเอง  อาจารย์จึงกล่าวถึงพระนิพพาน
ว่า   เป็นทิศชั้นยอด.   สมจริงตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสไว้ว่า :-
                        บุคคลผู้ประสงค์จะไปสู่ทิศที่ไม่เคยไป
              คือพระนิพพาน       ต้องตามรักษาจิตของตน
              เหมือนคนประคองภาชนะน้ำมันที่เต็มเสมอ
              ขอบปาก  ไม่มีพร่องไว้ฉะนั้น.
         พระมหาสัตว์  บอกทิศทั้งหลายแก่มาณพด้วยอาการอย่างนี้.  แต่
มาณพคิดเสียใจว่า   เราถูกคนจัณฑาลให้ลอดหว่างขา  ละอายเพื่อน  จึง
ไม่อยู่ในที่นั้น   ไปยังเมืองตักกศิลา   เรียนศิลปทุกอย่าง   ในสำนักของ
อาจารย์ทิศาปาโมกข์     จบแล้วอาจารย์อนุญาตให้ไป     จึงออกจากเมือง
ตักกศิลา   เที่ยวหาเรียนศิลปะของทุกลัทธิ.   เข้าไปถึงบ้านชายแดนแห่ง
หน้า ๑๙