๓๘    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๔๐
           ในกายของตนละยังไม่ได้     ซึ่งที่ที่ไม่สะอาด
           ของผู้สะอาดทั้งหลาย          ที่เต็มไปด้วยมูตร
           และคูถ.
         บรรดาบทเหล่านั้น   บทว่า   อตฺถกามสฺส    ความว่า   ผู้มุ่งความ
เจริญ.   บทว่า   หิตานุกมฺปิโน    ความว่า   ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์
เกื้อกูล   คือด้วยจิตอ่อนโยน.   บทว่า   โอวชฺชมาโน   ได้แก่   ถูกกล่าว
ตักเตือนอยู่.   บทว่า   อิทเมว  เสยฺโย   ความว่า   สำคัญสิ่งที่ตนยึดถือ
ที่เป็นสิ่งไม่ประเสริฐกว่าทั้งไม่สูงสุด  ว่าสิ่งนี้เท่านั้น  เป็นสิ่งประเสริฐ
กว่าสิ่งอื่น.   บทว่า   มนฺโท   ความว่า   ผู้นั้นจะเป็นคนไม่มีความรู้   จะ
ก้าวล่วงการอยู่ในครรภ์มารดาไปไม่ได้  อธิบายว่า  จะเข้าถึงครรภ์แล้ว ๆ
เล่า ๆ นั่นเอง.   บทว่า   โส  โฆรรูปํ    ความว่า   ขอเจริญพรมหาบพิตร
คนโง่นั้น    เมื่อเข้าถึงครรภ์มารดานั้น   ชื่อว่า   เข้าถึงนรกชนิดร้ายกาจ
คือที่ทารุณโดยกำเนิด    อธิบายว่า    ท้องของมารดาพระปัจเจกพุทธเจ้า
ตรัสเรียกว่า    นรก    คือตรัสเรียกว่า    จตุกุฏฏิกนรก    คือด้านแคบ ๆ
๔  ด้าน.     ในพระคาถานี้      เพราะหมายความว่า     หมดความชื่นใจ.
ธรรมดาว่า   จตุกุฏฏิกนรก   เมื่อถูกถามว่า  เป็นอย่างไร ?   ควรบอกว่า
คือท้องมารดานั่นเอง.      เพราะว่า    สัตว์ที่เกิดแล้ว    ในอเวจีมหานรก
มีการวิ่งพล่านและวิ่งรอบไป ๆ มา ๆ   ได้ทีเดียว    เพราะฉะนั้น   อเวจี
มหานรกนั้น   จะเรียกว่า   จตุกุฏฏิกนรกไม่ได้.    แต่ว่า   ในท้องมารดา
สัตว์ที่เกิดในครรภ์ไม่อาจจะวิ่งไปตามข้างทั้ง  ๔  และทางโน้นทางนี้ได้
หน้า ๓๙