| ตลอดเวลา ๙ หรือ ๑๐ เดือน. จำต้องประสงค์เป็น ๔ ด้าน คือเป็น ๔ |
| มุม ในโอกาสอันคับแคบ เพราะฉะนั้น นรกนั้นจึงเรียกกันว่า |
| จตุกุฏฏิกนรก. บทว่า สุภาสุภํ ได้แก่ที่ ๆ ไม่สะอาด สำหรับ |
| พระโยคาวจรผู้สะอาดทั้งหลาย. อธิบายว่า ท้องมารดาสมมุติว่าเป็นที่ |
| ไม่สะอาดโดยส่วนเดียว สำหรับผู้งดงามทั้งหลาย คือพระโยคาวจร |
| กุลบุตรทั้งหลายผู้กลัวสงสาร. ด้วยเหตุนั้นท่านจึงกล่าวไว้ว่า :- |
| น่าตำหนิโดยแท้ สำหรับผู้ไม่เห็นรูปที่ |
| ไม่น่าดู ว่าได้แก่ที่น่าดู ที่ไม่สะอาดแต่สมมติ |
| ว่าสะอาด ที่บริบูรณ์ด้วยซากศพต่าง ๆ แต่ |
| ว่าเป็นรูปน่าดู. ไม่เห็นกายที่เปื่อยเน่า ที่ |
| กระสับกระส่ายนี้ ที่มีกลิ่นเหม็นไม่สะอาด |
| มีการเจ็บไข้เป็นธรรมดา เป็นที่ยังทางเพื่อการ |
| เกิดในสุคติ ให้เสื่อมหายไปแห่งเหล่าประชา |
| ผู้ประมาทแล้ว สลบไสลอยู่แล้ว. |
| บทว่า สตฺตา ได้แก่ ผู้เกาะเกี่ยว คือส่ายไปหา หมายความว่า |
| ติด อธิบายว่า ข้องแล้ว. บทว่า สกาเย น ชหนฺติ ความว่า ยังไม่ละทิ้ง |
| ท้องมารดานั้น. บทว่า คิทฺธา ได้แก่ กำหนดแล้วนั่นเอง. บทว่า เย |
| โหนฺติ ความว่า เหล่าชนผู้ไม่ปราศจากราคะในกามทั้งหลาย จะไม่ |
| ละทิ้งการอยู่ในครรภ์มารดานั้นไป. |
๓๙
๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕
๔๑ 