๔๙    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๕๑
การดูหมิ่นเพราะไม่มีความนับถือ  สัตบุรุษ คือ บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยศีล
หรือมีการนับถือคนเลวหรือคนทุศีล  ที่นั้นผู้มีอำนาจไม่ควรอยู่.  บทว่า
ปูชิยา    ความว่า    คนเหล่านี้เป็นผู้ที่เขาบูชาแล้ว     ด้วยการบูชาที่เป็น
เช่นเดียวกันคือได้สักการะเสมอกันในที่นั้น. บทว่า หีนฺมุกฺกฏฺ€มชฺฌิเม
ความว่า   ผู้นี้จะไม่คบทั้งคนเลว   ทั้งคนปานกลาง   และคนชั้นสูง  โดย
ชาติ โคตร  ตระกูล  ท้องถิ่น  ศีล  อาจาระ  และญาณเป็นต้น.   ศัพท์ว่า
หนฺท   เป็นนิบาตใช้ในอรรถแห่งอุปสรรค.   บทว่า  ชหามเส  ความว่า
ย่อมสลัดทิ้ง.
         ก็แลหงส์ทั้ง  ๒  ตัวนั้นครั้นพูดกันอย่างนี้แล้ว   ได้พากันบินไป
ยังเขาจิตกูฏนั่นเอง.
         พระศาสดาครั้นทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้ว   ทรงประกาศ
สัจจะแล้วทรงประชุมชาดกไว้.   ในที่สุดแห่งสัจจะ    ภิกษุนั้นได้ดำรงอยู่
ในโสดาปัตติผล.    หงส์ตัวน้องในครั้งนั้น   ได้เป็นพระอานนท์ในบัดนี้
ส่วนหงส์ตัวพี่    คือเราตถาคต  ฉะนี้แล.
                               จบ   อรรถกถาเนรุชาดกที่  ๔
หน้า ๕๐