พุทธเจ้า  พระปัจเจกพุทธเจ้านั้น   เป็นผู้อันชน
           ทั้งปวงไหว้แล้ว    เชิญเสด็จแม่ทอดพระเนตร
           ดูผลแห่งขันติและโสรัจจะ  ในปัจจุบันเถิด.
         [๑๑๖๒]   ท่านทั้งหลาย   อย่าได้กล่าวอะไร ๆ  กะ
           ท่านคังคมาละ   ผู้เป็นพระปัจเจกมุนี    ศึกษา
           อยู่ในคลองมุนี  ความจริงพระปัจเจกพุทธเจ้า
           ดังคามาละนี้      ข้ามห้วงน้ำที่พระปัจเจกมุนี
           ทั้งหลายข้ามแล้ว  หมดความเศร้าโศกเที่ยวไป.
                            จบ  คังคมาลชาดกที่  ๕

อรรถกถาคังคมาลชาดกที่  ๕

         พระศาสดาเมื่อประทับอยู่  ณ  พระวิหารเชตวัน     ทรงปรารภ
อุโบสถกรรม   จึงตรัสเรื่องนี้   มีคำเริ่มต้นว่า    องฺคารชาตา   ดังนี้.
         ความย่อมีว่า    วันหนึ่งพระศาสดาตรัสเรียกพวกรักษาอุโบสถมา
แล้วตรัสว่า   ดูก่อนอุบาสกทั้งหลาย    ท่านทั้งหลายทำอุโบสถกรรมให้
สำเร็จดีแล้ว   ผู้ที่รักษาอุโบสถควรให้ทาน    รักษาศีล  ไม่โกรธ   เจริญ
เมตตา    อยู่รักษาอุโบสถ    ก็บัณฑิตครั้งก่อนให้ยศใหญ่    เพราะอาศัย
อุโบสถกรรมที่รักษาครึ่งวัน    ดังนี้      พวกอุบาสกเหล่านั้น    กราบทูล
อาราธนา   จึงทรงนำเอาเรื่องในอดีตมาสาธก  ดังต่อไปนี้ :-