๕๖๗    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๕๖๙
           อันนี้     ข้าพระองค์นั้นดำรงอยู่     เหมือนบุคคล
           อันกองถ่านไฟล้อมรอบด้าน  ย่อมไม่ได้ประสบ
           ความสุขเลย.
         บรรดาบทเหล่านั้น  บทว่า   อมิตฺตานํว   หตฺถตฺถํ   ความว่า
พระองค์เกือบจะมาถึงซึ่งความตั้งอยู่ไม่ได้  คือความพินาศในมือของพวก
อมิตร.
         มาณพเรียกพระราชาว่า   สีวิ    ข้าแต่พระเจ้าสีวิราช.     บทว่า
ปปฺโปติ   มามิว  ความว่า  เหมือนดังข้าพระองค์ต้องประสบบาปกรรม.
อธิบายว่า   ต้องถึงความพินาศด้วยกรรมของตนเอง.  บทว่า  กมฺมํ  ได้แก่
กิจกรรมอันยังอาชีพให้สำเร็จ    มีกสิกรรมเป็นต้นเป็นประเภท.   บทว่า
วิชฺชํ   ได้แก่ศิลปะ    มีศิลปะในเพราะช้างเป็นต้น    ซึ่งมีประการต่าง ๆ
กัน. บทว่า  ทกฺเขยฺยํ  ได้แก่ความเป็นผู้ฉลาดด้วยการยังโภคะให้เกิดขึ้น
มีประการต่าง ๆ   บทว่า   วิวาหํ   ความว่า  ไม่ทำอาวาหมงคลและวิวาห-
มงคล.   บทว่า  สีลมทฺทวํ  ได้แก่ศีลมีอย่าง  ๕  และความเป็นผู้มีวาจา
อ่อนหวาน      มีกัลยาณมิตรผู้มุ่งประโยชน์สามารถช่วยห้ามการทำบาป
ก็ข้อนั้นและท่านหมายเอาว่า  มัททวะในคาถานี้  บทว่า   เอเตว    ยเส
หาเปตฺวา    ความว่า   ทำโลกธรรมอันเป็นเหตุให้ถึงยศเหล่านี้มีประมาณ
เท่านี้ให้เสื่อมไป.   บทว่า   นิพฺพตฺโต    เสหิ    กมฺเมหิ     ความว่า   เกิด
เป็นมนุษย์เปรตด้วยกรรมของตน.
หน้า ๕๖๘