๖๒๑    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๖๒๓
           ประโยชน์ให้สำเร็จ       พึงเที่ยวไปแต่ผู้เดียว
           เหมือนพระราชาทรงสละแว่นแคว้นเสด็จไป
           แต่พระองค์เดียวฉะนั้น     หรือเหมือนช้างมา-
           ตังคะ   เที่ยวไปในป่าแต่ผู้เดียวฉะนั้น.
                        การเที่ยวไปผู้เดียวประเสริฐกว่า   เพราะ
           คุณคือความเป็นสหาย     ย่อมไม่มีในคนพาล
           ควรเที่ยวไปผู้เดียวแลไม่ควรทำบาป  เหมือน
           ช้างมาตังคะมีความขวนขวายน้อย  เที่ยวไปใน
           ป่าแต่ผู้เดียวแลไม่ทำบาป  ฉะนั้น.
         ในพระคาถานั้น      คนพาลชื่อว่ามีเรื่องอื้ออึงเพราะวิเคราะห์ว่า
มีเรื่องอึกทึกคือดังลั่น.  บทว่า  สมชฺโน  คือเป็นคนที่เช่นเดียวกันหมดมี
คำที่ท่านอธิบายไว้ว่า   คนที่ทำการทะเลาะกันนี้ทั้งหมดเทียว   มีทั้งเสียง
อื้ออึงและเสมอเหมือนกัน   เพราะเปล่งเสียงโดยรอบ
         บทพระคาถาว่า   น   พาโล   โกจิ  มญฺถ   ความว่า   บรรดา
คนพาลเหล่านั้นใคร ๆ  แม้สักคนหนึ่ง      ก็ไม่รู้สึกว่าตนเป็นคนพาลทั้ง
หมดล้วนสำคัญตนว่าเป็นบัณฑิตทั้งนั้น.  อธิบายว่า  คนผู้ทำการทะเลาะ
กันนี้ทั้งหมดนั่นแหละ   ย่อมไม่รู้สึกว่าตนเป็นคนพาล.   บทว่า   นาญฺํ
ภิยฺโย    อมญฺรุํ   ความว่า    ใคร ๆ   แม้สักคนหนึ่ง   ก็ไม่รู้สึกว่าตนเป็น
หน้า ๖๒๒