๗๒๗    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๗๒๙
         บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า  สุทิฏฺ€รูปุคฺคตปานุวตฺตินา   ความว่า
ข้าแต่พระฤาษีผู้เจริญ   เหตุอันนี้  ท่านผู้ประพฤติตบะชั้นสูงเห็นดีแล้ว.
บทว่า    หีนา  คือเป็นคนต่ำ.   บทว่า   ยถา   หเว  ปาณริเวตฺถ   รกฺขิตา
ความว่า   ภรรยานี้ที่เราดูแลรักษาไว้ในที่นี้คือภายในท้องนี้เพียงดังชีวิต
ของตน.   สองบทว่า   ทุฏฺ€า  มยิ    ความว่า   บัดนี้    กลับมาทำกรรมของ
ผู้ประทุษร้ายมิตร     ประทุษร้ายเราไปชื้นชมยินดีกะบุรุษอื่น.    บทว่า
โชติริวา   วเน  วสํ  ความว่า   เราบำรุงคือบำเรอภรรยานั้นเหมือนฤาษี
ผู้มีตบะอยู่ในป่าบำเรอไฟฉะนั้น.  บทว่า   สา  ธมฺมมุกฺกมฺม   ความว่า
ภรรยานั้นยังก้าวล่วงคือล่วงเกินธรรม.   บทว่า     อกฺรียรูโป    เท่ากับ
อกตฺตพฺพรูโป   แปลว่า   ไม่ควรทำ.   บทว่า    สรีรมชฺฌมฺหิ    €ิตาติ
มญฺิหํ      มยฺหํ    อยนฺติ   อสตํ    อสญฺตํ    ความว่า   เรามักมั่นใจ
หญิงนี้ผู้ไม่มีความสงบ คือผู้ประกอบด้วยธรรมของอสัตบุรุษผู้ไม่สำรวม
คือผู้ทุศีลว่าอยู่ในท่ามกลางสรีระของเรา  แต่มั่นใจว่า  ดังนี้  เป็นภรรยา
ของเรา.    บทว่า   สุรกฺขิตมฺเมติ     กถนฺนุ   วิสลเส   ความว่า   บัณฑิต
จะพึงวางใจอย่างไรได้ว่า    หญิงนี้เรารักษาไว้ดีแล้ว    แม้แต่คนเช่นเรา
รักษาภรรยาไว้ในท้องของตนแท้ ๆ ยังไม่อาจรักษาไว้ได้. บทว่า  ปาตาล
ปปาตสนฺนิภา     ความว่า   ชื่อว่ามีอาการคล้ายกับเหว   ที่เรียกกันว่า
บาดาลในมหาสมุทร      เพราะหญิงเหล่านั้นเป็นผู้ยากที่บุคคลจะให้เต็ม
ด้วยความยินดีของชาวโลกได้.  บทว่า   เอตฺถปฺปมตฺโต   ความว่า  บุรุษ
ผู้ประมาทในหญิงผู้ไร้คุณแบบนี้เหล่านั้น ย่อมถึงความพินาศใหญ่. บทว่า
หน้า ๗๒๘