๗๘๔    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๗๘๖
เพราะอาศัยความโกรธเป็นเหตุ      ชนทั้งหลายที่กระทำการล่วงเกินใน
พระอริยบุคคลเป็นต้น   ด้วยอำนาจแห่งความโกรธ   ย่อมเสวยทุกข์เป็น
อันมาก   มีความเดือดร้อนเพราะถูกฆ่าและถูกจองจำเป็นต้น   และมีการ
ถูกลงโทษด้วยเครื่องจองจำ  ๕  อย่างเป็นอาทิ  ทั้งในภพนี้และภพหน้า
เพราะเหตุนั้น   ความโกรธ   จึงชื่อว่ามีความคับแค้นมาก.  บทว่า  ตสฺมา
ความว่า     เพราะความโกรธนั้นมีโทษมากมายดังกล่าวมานี้       ฉะนั้น
ข้าพเจ้าจึงไม่ชอบใจความโกรธ.
         บทว่า   ทุฏฺ€สฺส   เป็นต้น   ความว่า   แรกทีเดียววาจาหยาบคาย
ของบุคคลผู้โกรธ  ด้วยโกธะอันมีความเดือดดาลเป็นลักษณะ  แล้วต่อมา
จะประทุษร้ายด้วยโทสะอันมีความคิดร้ายต่อผู้อื่นเป็นลักษณ์.  ย่อมเปล่ง
ออกมา   ถัดจากวาจาก็เกิดปรามาสถูกต้องกันด้วยสามารถแห่งการฉุดกัน
มาฉุดกันไป    ต่อจากนั้นก็ชกต่อยกันด้วยมือ    ด้วยสามารถแห่งความ
พยายาม     ต่อไปก็จับท่อนไม้เข้าที่ทุบตีกัน    จนถึงจับศัสตราอันมีคมข้าง
เดียวหรือมีคมสองข้างเข้าฟันแทงกันเป็นที่สุด  คือ  ความสำเร็จแห่งการ
ฟันแทงด้วยศัสตรา   เป็นที่สุดแห่งกิจของโทสะทุกอย่าง   จริงอยู่   ใน
กาลใด    บุคคลใช้ศัสตราฆ่าผู้อื่น   ภายหลังจึงใช้ศัสตรานั้นนั่นแหละ
ฆ่าตัวเอง  ในกาลนั้น   โทสะย่อมถึงที่สุด.
         บทว่า   โทโส    โกธสมุฏฺ€าโน   ความว่า   เปรียบเหมือน
เปรียงหรือน้ำข้าวอันไม่เปรี้ยว  แต่กลายเป็นของเปรี้ยวด้วยอำนาจแห่ง
หน้า ๗๘๕