๘๐    ๕๙.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕    ๘๒
         คาถาเหล่านั้นควรให้พิศดารโดยนัยนี้เถิด.     แต่ในที่นี้พึงทราบ
เนื้อความแต่โดยย่อ.  บทว่า โกธโน  ได้แก่เป็นผู้โกรธแม้ด้วยเหตุเพียง
เล็กน้อย.    บทว่า    อุปนาหี   ได้แก่เก็บความผิดของผู้อื่นไว้ในใจแล้ว
ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์เกื้อกูล ไม่ให้มีประโยชน์แม้นานเท่านาน.  บทว่า
ปิสุโณ  ได้แก่เป็นผู้มีวาจาส่อเสียด  บทว่า   วเภทโก  ได้แก่เป็นผู้ทำ
ฝ่ายมิตร   แม้ด้วยเหตุเพียงเล็กน้อย.   บทว่า   กณฺ€กวาโจ  ได้แก่เป็น
ผู้มีวาจาเป็นไปกับด้วยโทสะ.    บทว่า   ผรุโส ได้แก่เป็นผู้มีวาจาหยาบ
คาย.  บทว่า   กนฺตตโร   ความว่า    ชายนั้นเป็นที่ใคร่คือเป็นที่รักของ
ฉันมากกว่าชายแม้คนก่อน. บทว่า   อชฺช   สุเว    ความว่า   ชายใดไม่
เข้าใจคือไม่รู้จักประโยชน์ของตนคือกิจการของตนอย่างนี้ว่า  กิจการนี้
ควรทำในวันนี้     กิจการนี้ควรทำพรุ่งนี้    กิจการนี้ควรทำในวันที่   ๓
คือมะรืนเป็นต้น.   บทว่า   โอวชฺชมาโน   ได้แก่ถูกกล่าวตักเตือนอยู่.
บทว่า  เสยฺยโส  อติมญฺติ   ความว่า  ดูหมิ่นคนที่ยิ่งกว่า คือบุคคล
ที่สูงสุดโดยชาติ   โคตร   ตระกูล   ถิ่นที่อยู่และคุณคือศีลและอาจาระว่า
แกจะพอมือข้าหรือ ?  บทว่า  ทวปฺปลุทฺโธ   ความว่า  ถูกความคะนอง
ไม่ขาดระยะในกามคุณทั้งหลาย   มีรูปเป็นต้น   เล้าโลมแล้ว  ครอบ
งำแล้ว  ได้แก่ตกอยู่ในอำนาจกามคุณแล้ว.     บทว่า   ธํสติ    ความว่า
เขากล่าวว่า     แกจะทำอะไรฉันดังนี้เป็นต้น   แล้วพลัดพรากคือเสื่อม
จากมิตรทั้งหมดทีเดียว.   บทว่า   อนามยา   ความว่า   ดิฉันคิดว่าบุคคล
ผู้ประกอบด้วยคุณธรรมเหล่านี้ จะเป็นผู้ไม่มีทุกข์ไม่มีโศก  ได้เขาแล้ว
หน้า ๘๑