นั้นแล   เมื่อราคะหนาขึ้นในลำดับ   ย่อมพินาศไปด้วยไฟ.    เมื่อ
โทสะหนา  ย่อมพินาศไปด้วยน้ำ.

            แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า    เมื่อโทสะหนา   โลกพินาศไปด้วย
ไฟ.    เมื่อราคะหนาพินาศไปด้วยน้ำ.    เมื่อโมหะหนาพินาศไปด้วยลม.
แม้เมื่อพินาศไปอย่างนี้    ย่อมพินาศไปด้วยไฟ ๗ ครั้ง   เป็นลำดับ.   ใน
ครั้งที่ ๘  พินาศไปด้วยน้ำ.  พินาศไปด้วยไฟ ๗ ครั้งอีก.   ในครั้งที่  ๘
พินาศไปด้วยน้ำ.  เพราะเหตุนั้น   เมื่อพินาศไป ๘ ครั้ง ๆ อย่างนี้   พินาศ
ไปด้วยน้ำ ๗ ครั้ง   แล้วพินาศไปด้วยไฟอีก ๗ ครั้ง ๆ   ด้วยเหตุประมาณ
เท่านี้  ๖๓ กัป   เป็นอันล่วงไปแล้ว.  ในระหว่างนี้    ลมได้โอกาสห้ามวาระ
อันพินาศไปด้วยน้ำ    แม้ถึงพร้อมแล้ว    กำจัดสุภกิณหพรหมโลกซึ่งมี
อายุ  ๖๔  กัป บริบูรณ์  ยังโลกให้พินาศ.
            ภิกษุผู้ระลึกถึงกัป  แม้ระลึกถึงชาติก่อน  ย่อมระลึกถึง  สังวัฏฏ-
กัป   วิวัฏฏกัป   สังวัฏฏวิวัฏฏกัป   ไม่น้อยในกัปเหล่านั้น.
            บทว่า  สํวฏฺฏกปฺเป   วิวฏฺฏกปฺเป   ท่านกล่าวกำหนดครึ่งหนึ่ง
ของกัป.
            บทว่า    สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป    ท่านกล่าวกำหนดเอากัปทั้งสิ้น.
หากถามว่า ระลึกถึงอย่างไร.   ตอบว่า ระลึกถึงโดยนัยมีอาทิว่า อนุตฺราสึ
- ในชาติโน้นเราได้เป็นแล้ว.

            ในบทเหล่านั้น    บทว่า     อมุตฺราสึ    คือ    เราได้เป็นแล้วใน
สังวัฏฏกัปโน้น    ความว่า    เราได้เป็นแล้ว   ในภพ  ในกำเนิด   ในคติ
ในวิญญาณฐิติ  ในสัตตาวาส  หรือในสัตตนิกาย.
            บทว่า  เอวํนาโม  มีชื่ออย่างนี้   คือ  ชื่อติสสะ  หรือปุสสะ.

            บทว่า   เอวํโคตฺโต     มีโคตรอย่างนี้    คือ   กัจจานโคตร   หรือ
กัสสปโคตร.   บทนี้   ท่านกล่าวด้วยสามารถการระลึกถึงชื่อและโคตร
ของตน    ในอดีตภพของภิกษุนั้น.    ก็หากว่า   ในกาลนั้น   ภิกษุนั้น
ประสงค์จะระลึกถึงวรรณสมบัติ        ความเป็นอยู่ประณีตและเศร้าหมอง
ความเป็นผู้มากด้วยสุขและทุกข์    หรือความมีอายุน้อย    อายุยืนของตน.
ระลึกถึงได้.   ด้วยเหตุนั้น    พระสารีบุตรเถระ  จึงกล่าวว่า  เอวํวณฺโณ
ฯลฯ   เอวมายุปริยนฺโต.
            ในบทเหล่านั้น   บทว่า  เอวํวณฺโณ  มีผิวพรรณอย่างนี้    คือ
ผิวขาว   หรือผิวดำ.

            บทว่า   เอวมาหาโร  -  มีอาหารอย่างนี้   คือ   มีข้าวสาลี   เนื้อ
ข้าวสุก   เป็นอาหาร   หรือมีผลไม้สดเป็นอาหาร.
            บทว่า     เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที  -   ได้เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนี้
คือ    เสวยสุขและทุกข์    อันเป็นไปทางกาย    ทางใจ    หรือมีประเภท
เป็นต้นว่า  มีอามิส   หรือไม่มีอามิส.