กล่าวบทว่า  สลฺลกฺขเณ   อุปลกฺขเณ   ด้วยสามารถแห่งพระสกทาคามี.
กล่าวบทว่า  ปเภเท   ปภาวเน    ด้วยสามารถแห่งพระอนาคามี.  กล่าว
บทว่า   โชตเน    วิโรจเน   ปกาสเน    ด้วยสามารถแห่งพระอรหันต์
พึงทำการประกอบในบทเหล่านี้   ด้วยประการฉะนี้.
                จบ  อรรถกถาสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส


อินทริยปโรปริยัตตญาณนิทเทส
            [๒๖๙]  อินทริยปโรปริยัตตญาณของพระตถาคตเป็นไฉน ?
            ในอินทริยปโรปริยัตตญาณนี้      พระตถาคตย่อมทรงเห็นสัตว์
ทั้งหลาย  ผู้มีกิเลสธุลีน้อยในปัญญาจักษุ  มีกิเลสธุลีมากในปัญญาจักษุ
มีอินทรีย์แก่กล้า   มีอินทรีย์อ่อน,   มีอาการดี    มีอาการชั่ว,   พึงให้รู้แจ้ง
ได้โดยง่าย  พึงให้รู้แจ้งได้โดยยาก,    บางพวกมีปกติเห็นปรโลกและโทษ
โดยความเป็นภัย  บางพวกมิได้เห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัย.
            [๒๗๐]  คำว่า   มีกิเลสธุลีน้อยในปัญญาจักษุ    มีกิเลส
ธุลีมากในปัญญาจักษุ   ความว่า  บุคคลผู้มีศรัทธา  เป็นคนมีกิเลส
ธุลีน้อยในปัญญาจักษุ   บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา   เป็นคนมีกิเลสธุลีมากใน
ปัญญาจักษุ,   บุคคลผู้ปรารภความเพียร  เป็นคนมีกิเลสธุลีน้อยในปัญญา
จักษุ  บุคคลผู้เกียจคร้าน  เป็นคนมีกิเลสธุลีมากในปัญญาจักษุ,  บุคคล

ผู้มีสติตั้งมั่น  เป็นคนมีกิเลสธุลีน้อยในปัญญาจักษุ  บุคคลผู้มีสติหลงลืม
เป็นคนมีกิเลสธุลีมากในปัญญาจักษุ,  บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่น  เป็นคนมีกิเลส
ธุลีน้อยในปัญญาจักษุ   บุคคลผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นเป็นคนมากิเลสธุลีมากใน
ปัญญาจักษุ,  บุคคลผู้มีปัญญา  เป็นคนมีกิเลสธุลีน้อยในปัญญาจักษุ
บุคคลผู้มีปัญญาทรามเป็นคนมีกิเลสธุลีมากในปัญญาจักษุ

            [๒๗๑]  คำว่า  มีอินทรีย์แก่กล้า มีอินทรีย์อ่อน  ความว่า
บุคคลผู้มีศรัทธาเป็นคนมีอินทรีย์แก่กล้า   บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาเป็นคนมี
อินทรีย์อ่อน...  บุคคลผู้มีปัญญา   เป็นคนมีอินทรีย์แก่กล้า   บุคคลผู้มี
ปัญญาทราม  เป็นคนมีอินทรีย์อ่อน.

            [๒๗๒]  คำว่า  มีอาการดี   มีอาการชั่ว  ความว่า  บุคคล
 ผู้มีศรัทธาเป็นคนมีอาการดี  บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา  เป็นคนมีอาการชั่ว...
บุคคลผู้มีปัญญาเป็นคนมีอาการดี  บุคคลผู้มีปัญญาทราม  เป็นคนมีอาการ
ชั่ว.

            [๒๗๓]  คำว่า  พึงให้รู้แจ้งได้โดยง่าย  พึงให้รู้แจงได้โดย
ยาก    ความว่า   บุคคลผู้มีศรัทธา  เป็นคนพึงให้รู้แจ้งได้โดยง่าย   บุคคล
ผู้ไม่มีศรัทธา   เป็นคนพึงให้รู้แจ้งได้โดยยาก,...บุคคลผู้มีปัญญา   เป็น
คนพึงให้รู้จักได้โดยง่าย   บุคคลผู้มีปัญญาทราม  เป็นคนพึงให้รู้แจ้งได้
โดยยาก.