๑๐๖๖    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๑๐๖๗
อสฺสทฺโธ  ปุคฺคโล  ทฺวากาโร - บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา  เป็นผู้มีอาการชั่ว
คือ  มีอาการผิดรูปด้วยความเป็นผู้ไม่เชื่อนั้นนั่นเอง.   แม้ในคำที่เหลือ
ก็มีนัยนี้.
            [๒๗๓]  บทว่า  สุวิยฺาปโย   คือ   พึงสามารถให้รู้โดยง่าย.
บทว่า  ทุวิญฺญาปโย   คือ   พึงสามารถให้รู้โดยยาก.
            [๒๗๔]  ในบทว่า    ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวี    นี้ พึงทราบ
ความดังต่อไปนี้.   เพราะศรัทธาเป็นต้นของผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา  เป็น
ความบริสุทธิ์ด้วยดี.    ฉะนั้น    ผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาอันบริสุทธิ์ด้วยดี
เป็นต้น   เพราะเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธานั้น  จึงเป็นผู้มีปกติเห็นปรโลก
และโทษโดยความเป็นภัย.      หรือแม้ผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาอันบริสุทธิ์
ด้วยดีเป็นต้น     ก็เป็นผู้มีปกติเห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัยด้วย
ปัญญาอันมีศรัทธานั้นเป็นปัจจัย.    เพราะฉะนั้นแหละ    ท่านจึงกล่าว
ธรรม ๔  อย่าง   มีศรัทธาเป็นต้นว่า  ปรโลกวชฺชยทสฺสาวี - เป็น
ผู้มีปกติเห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัย.
            [๒๗๕]   บัดนี้   พระสารีบุตรเถระ    เพื่อจะแสดงโลกสละโทษ
ดังกล่าวแล้ว  ในบทนี้ว่า  ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวี   จึงกล่าวคำมีอาทิว่า
โลโก  ดังนี้.
            ในบทเหล่านั้น  ขันธ์ทั้งหลายนั่นเอง  ชื่อว่า ขันธโลก  เพราะ
อรรถว่า   มีอันต้องสลายไป.   แม้ในสองบทที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน.
            บทว่า   วิปตฺติภวโลโก - โลกคือภพวิบัติ   ได้แก่   อบายโลก.
เพราะอบายโลกนั้น  เป็นโลกเลว  เพราะมีผลไม่น่าปรารถนา   จึงชื่อว่า
วิบัติ.  ชื่อว่า  ภพ  เพราะเกิด. ภพคือความวิบัตินั่นเอง ชื่อว่า ภพวิบัติ.
โลกคือภพวิบัตินั่นเอง  ชื่อว่า   โลกคือภพวิบัติ.
             บทว่า  วิปตฺติสมฺภวโลโก  - โลกคือสมภพวิบัติ   ได้แก่   กรรม
อันเข้าถึงอบาย    ชื่อว่า     สมภพ     เพราะเป็นแดนเกิดแห่งผลกรรม.
แดนเกิดแห่งวิบัติ  ชื่อว่า     สมภพวิบัติ.  โลกมีแดนเกิดวิบัตินั่นแหละ
ชื่อว่า  โลกคือสมภพวิบัติ.
            บทว่า   สมฺปตฺติสมฺภวโลโก -  โลกคือภพสมบัติ   ได้แก่  สุคติโลก.
เพราะสุคติโลกนั้นเป็นโลกดี   เพราะมีผลน่าปรารถนา  จึงชื่อว่า สมบัติ .
ชื่อว่า ภพ เพราะเกิด. ภพอันเป็นสมบัตินั่นแหละ  ชื่อว่า  ภพสมบัติ.
โลกคือแดนเกิดแห่งสมบัตินั้นแหละ  ชื่อว่า   โลกคือภพสมบัติ 
            บทว่า    สมฺปตฺติสมฺภวโลโก - โลกคือสมภพสมบัติ    ได้แก่
กรรม   อันเข้าถึงสุคติ.    ชื่อว่า    สมภพ    เพราะเป็นแดนเกิดแห่งผล
กรรม.   แดนเกิดแห่งสมบัติ  ชื่อว่า   สมภพสมบัติ.    โลกคือแดนเกิด
แห่งสมบัตินั่นแล  ชื่อว่า  โลกคือสมภพสมบัติ.
            บทมีอาทิว่า    เอโก    โลโก    โลก  ๑   มีอรรถดังได้กล่าวแล้ว
ในหนหลังนั่นแหละ.