๑๐๗    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๑๐๘
            ชื่อว่าสรณะ  และรู้ธรรมชื่อว่าอรณะ  ครั้นรู้แล้ว
            จักปฏิบัติ    อรณปฏิปทา.    ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
            ก็แล   กุลบุตรชื่อ    สุภูติ   เป็นผู้ปฏิบัติแล้ว   ซึ่ง
            อรณปฏิปทา  ดังนี้.
            ในอรณวิภังคสูตรนั้น     มัชฌิมาปฏิปทาท่านสงเคราะห์ด้วย
ทัสนาธิปเตยยะ     พระนิพพาน    และวิหารธิคมะ.
            การไม่ประกอบกามสุขัลลิกานุโยคและอัตกิลมถามุโยค      เป็น
มัชฌิมาปฏิปทาแท้เทียว.   จริงอยู่   สำหรับพระอรหันต์   บุรพภาคแห่ง
วิปัสสนาเป็นมัชฌิมาปฏิปทา  และอรหัตผลสมาบัติก็เป็นมัชฌิมาปฏิปทา
ด้วยสามารถแห่งมรรคมีองค์  ๘.    ส่วนปฏิปทาที่เหลือ      พึงทราบว่า
สงเคราะห์ด้วย   ปณีตาธิมุตตตานั่นแล.
            พระอรหันต์ทั้งปวงเป็นผู้อยู่ด้วยอรณธรรมก็จริง,   ถึงอย่างนั้น
พระอรหันต์เหล่าอื่นเมื่อจะแสดงธรรม      ก็ย่อมแสดงธรรมยกย่องและ
ข่มด้วยสามารถแห่งบุคคลว่า      กุลบุตรเหล่านี้       ปฏิบัติชอบในสัมมา
ปฏิบัติ   และ   กุลบุตรเหล่านี้   ปฏิบัติผิดในมิจฉาปฏิบัติ,   แต่พระสุภูติ-
เถระแสดงธรรมด้วยสามารถแห่งธรรมเท่านั้นว่า   นี้    เป็นมิจฉาปฏิบัติ,
นี้เป็นสัมมาปฏิบัติ.      เพราะเหตุนั้นแล   พระผู้มีพระภาคเจ้า   จึงทรง
๑. สรณะ ธรรมมีกิเลสเป็นเหตุยังสัตว์ให้ร้องไห้
๒. อรณะ ธรรมไม่มีกิเลสเป็นเหตุยังสัตว์ให้ร้องไห้. ๓. ม.อุ. ๑๔/๖๗๒.
สรรเสริญว่า    พระสุภูติเถระเป็นผู้ปฏิบัติอรณปฏิปทานั้นนั่นแล,   ทรง
ตั้งไว้ในฐานะอันเลิศแห่งภิกษุทั้งหลายผู้อรณวิหารีว่า    ดูก่อนภิกษุ
ทั้งหลาย   พระสุภูติ   เลิศกว่าภิกษุสาวกของเราผู้มีปกติอยู่ด้วย
อรณธรรม   ฉะนี้แล.
๓๔. อรรถกถานิโรธสมาปัตติญาณุทเทส
ว่าด้วย  นิโรธสมาปัตติญาณ
            คำว่า   ทฺวีหิ   พเลหิ - ด้วยพละ ๒  ความว่า    ด้วยสมถพละ
และวิปัสสนาพละ.
            คำว่า  สมนฺนาคตตฺตา - เพราะประกอบแล้ว    ความว่า เพราะ
ประกอบแล้ว     หรือเพราะบริบูรณ์แล้ว.
            คำว่า   ตโย  จ - สังขาร  ๓  เป็นวิภัตติวิปลาส    ท่านกล่าวแก้
ไว้ว่า   ติณฺณญฺจ   แปลว่า ๓.
            คำว่า   สงฺขารานํ - สังขารทั้งหลาย ได้แก่   วจีสังขารกายสังขาร
และจิตสังขาร.
            คำว่า   ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา - เพื่อระงับ   ความว่า   เพื่อความสงบ
คือ   เพื่อดับ, อธิบายว่า   เพื่อไม่เป็นไป.