[๒๘๑]  ก็อธิมุตติของสัตว์ทั้งหลายเป็นไฉน ?
            สัตว์ทั้งหลายมีอธิมุตติเลวก็มี  มีอธิมุตติประณีตก็มี สัตว์ทั้งหลาย
ผู้มีอธิมุตติเลว   ย่อมสมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะสัตว์ผู้มีอธิมุตติเลวเหมือน
กัน,   สัตว์ทั้งหลายผู้มีอธิมุตติประณีต   ย่อมสมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะ
สัตว์ผู้มีอธิมุตติประณีตเหมือนกัน,    แม้ในอดีตกาล    สัตว์ทั้งหลายผู้มี
อธิมุตติเลว     ก็สมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะสัตว์ผู้มีอธิมุตติเลวเหมือนกัน,
สัตว์ทั้งหลายผู้มีอธิมุตติประณีต      ก็สมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะสัตว์ผู้มี
อธิมุตติประณีตเหมือนกัน,   แม้ในอนาคตกาล  สัตว์ทั้งหลายผู้มีอธิมุตติ
เลว  ก็จักสมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะสัตว์ผู้มีอธิมุตติเลวเหมือนกัน,  สัตว์
ทั้งหลายผู้มีอธิมุตติประณีต       ก็สมาคมคบหาเข้านั่งใกล้กะสัตว์ผู้มี
อธิมุตติประเหมือนกัน,   นี้เป็นอธิมุตติของสัตว์ทั้งหลาย.
            [๒๘๒]  อภัพพสัตว์เป็นไฉน  ?
            สัตว์ทั้งหลาย  ผู้ประกอบด้วยธรรมเป็นเครื่องกั้น  คือ   กรรม
กิเลส    วิบาก  เป็นผู้ไม่มีศรัทธา  ไม่มีฉันทะ    มีปัญญาทราม   ไม่อาจ
ย่างเข้าสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย   เหล่านี้เป็นอภัพพสัตว์.
            [ ๒๘๓ ]  ภัพพสัตว์เป็นไฉน  ?
            สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ประกอบด้วยธรรมเป็นเครื่องกั้น  คือ   กรรม
กิเลส   วิบาก    เป็นผู้มีศรัทธา  มีฉันทะ   มีปัญญาอาจย่างเข้าสู่สัมมัตต-

นิยามในกุศลธรรมทั้งหลายเหล่านี้เป็นภัพพสัตว์   นี้เป็นญาณในฉันทะ
เป็นที่มานอน     และกิเลสอันนอนเนื่องแห่งสัตว์ทั้งหลาย     ของพระ-
ตถาคต.


๖๙.  อรรถกถาอาสยานุสยญาณนิทเทส
            [๒๗๗ - ๒๘๓]   พึงทราบวินิจฉัยในอาสยานุสยญาณนิทเทสดัง
ต่อไปนี้. บทมีอาทิว่า  อิธ  ตถาคโต    เป็นนิทเทสที่ท่านตั้งไว้ ๕  ส่วน.

            ในบทเหล่านั้นบทว่า    อาสยานุสยา  - ฉันทะเป็นที่มานอน
และกิเลสอันนอนเนื่อง   มีอรรถดังได้กล่าวไว้แล้ว.
            บทว่า   จริตํ  - จริต  คือ  กุศลกรรมและอกุศลกรรมที่ทำไว้แล้ว
ในชาติก่อน.
            บทว่า   อธิมุตฺตึ   ได้แก่   การปล่อยจิตไปในกุศล    หรืออกุศล
ในชาตินี้.
            บทว่า  ภพฺพาภพฺเพ  ได้แก่  ภัพพสัตว์และอภัพพสัตว์.  ชื่อว่า
ภัพพะ   เพราะอรรถว่าย่อมสมภพ   คือ   ย่อมเกิดในอริยชาติ  เป็นคำ
กล่าวถึงปัจจุบันกาล.   อีกอย่างหนึ่ง   ชื่อว่า ภัพพะ   เพราะจักเป็น  คือ
จักเกิด   กล่าวถึงอนาคตกาล.   อธิบายว่า   เป็นภาชนะรองรับ.   ภัพพ-