แก่ทุเหตุกะ.   ฉะนั้น  พึงทราบว่า  แม้ปฏิสนธิเป็นทุเหตุกะ  ก็เป็นธรรม
เครื่องกั้น  คือ  วิบากนั่นแหละ.
            บทว่า   อสฺสทฺธา -  เป็นผู้ไม่มีศรัทธา  คือ   ไม่มีศรัทธาใน
พระพุทธเจ้าเป็นต้น.
            บทว่า  อจฺฉนฺทิกา - ไม่มีฉันทะ  คือ ไม่มีฉันทะในกุศล  คือ
ความเป็นผู้ใคร่เพื่อจะทำ.   พวกมนุษย์แคว้นอุตตรกุรุเข้าไปสู่ฐานะไม่มี
ความพอใจ.
            บทว่า  ทุปฺปญฺญา -  มีปัญญาทราม  คือ  เสื่อมจากภวังคปัญญา.
อนึ่ง   แม้เมื่อภวังคปัญญาบริบูรณ์    ภวังค์ของผู้ใด  ยังไม่เป็นบาทของ
โลกุตระ   แม้ผู้นั้นก็ยังชื่อว่าเป็นผู้ปัญญาอ่อนอยู่นั่นแหละ.
            บทว่า  อภพฺพา นิยามํ  โอกฺกมิตุํ   กุสเลสุ   ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ-
ไม่อาจย่างเข้าสู่สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย  คือ   ไม่ย่างเข้าสู่
อริยมรรค  กล่าวคือ  สัมมัตตนิยามในกุศลธรรมทั้งหลาย.   เพราะอริย-
มรรคเป็นสภาวะโดยชอบ  จึงชื่อว่า  สัมมัตตะ.   อริยมรรคนั้นแหละ
เป็นสัมมัตตะในการให้ผลในลำดับ.  หรือว่า  ผู้ไม่มีศรัทธา ไม่มีฉันทะ
มีปัญญาทราม  ไม่อาจย่าง  คือ  เข้าไปสู่สัมมัตตนิยามนั้น  เพราะตนเอง
เป็นผู้ไม่หวั่นเอง.
            บทมีอาทิว่า   น  กมฺมาวรเณน  พึงทราบโดยตรงกันข้ามกับบท
ดังกล่าวแล้วนั่นแหละ.
                        จบ  อรรถกถาอาสยานุสยญาณนิทเทส

ยมกปาฏิหาริยญาณนิทเทส
         [๒๘๔]  ยมกปาฏิหาริยญาณของพระตถาคตเป็นไฉน ?
         ในญาณนี้   พระตถาคตย่อมทรงทำยมกปาฏิหาริย์  ไม่สาธารณะ
ด้วยหมู่พระสาวก    คือ   ท่อไฟพุ่งออกจากพระกายเบื้องบน    สายน้ำพุ่ง
ออกจากพระกายเบื้องล่าง   ท่อไฟพุ่งออกจากพระกายเบื้องล่าง    สายน้ำ
พุ่งออกจากพระกายเบื้องบน,  ท่อไฟพุ่งออกจากพระกายเบื้องหน้า   สาย-
น้ำพุ่งออกจากพระกายเบื้องหลัง      ท่อไฟพุ่งออกจากพระกายเบื้องหลัง
สายน้ำพุ่งออกจากพระกายเบื้องหน้า,   ท่อไฟพุ่งออกจากพระเนตรเบื้อง
ขวา   สายน้ำพุ่งออกจากพระเนตรเบื้องซ้าย  ท่อไฟพุ่งออกจากพระเนตร
เบื้องซ้าย     สายน้ำพุ่งออกจากพระเนตรเบื้องขวา,    ท่อไฟพุ่งออกจาก
ช่องพระกรรณเบื้องขวา       สายน้ำพุ่งออกจากช่องพระกรรณเบื้องซ้าย
ท่อไฟพุ่งออกจากช่องพระกรรณเบื้องซ้าย    สายน้ำพุ่งออกจากช่องพระ-
กรรณเบื้องขวา,   ท่อไฟพุ่งออกจากช่องพระนาสิกเบื้องขวา    สายน้ำพุ่ง
ออกจากช่องพระนาสิกเบื้องซ้าย    ท่อไฟพุ่งออกจากช่องพระนาสิกเบื้อง
ซ้าย     สายน้ำพุ่งออกจากช่องพระนาสิกเบื้องขวา,      ท่อไฟพุ่งออกจาก
จะงอยพระอังสาเบื้องขวา    สายน้ำพุ่งออกจากจะงอยพระอังสาเบื้องซ้าย
ท่อไฟพุ่งออกจากจะงอยพระอังสาเบื้องซ้าย     สายน้ำพุ่งออกจากจะงอย
พระอังสาเบื้องขวา,   ท่อไฟพุ่งออกจากพระหัตถ์เบื้องขวา    สายน้ำพุ่ง
ออกจากพระหัตถ์เบื้องซ้าย  ท่อไฟพุ่งออกจากพระหัตถ์เบื้องซ้าย   สายน้ำ
พุ่งออกจากพระหัตถ์เบื้องขวา,       ท่อไฟพุ่งออกจากพระปรัศว์เบื้องขวา