แก้โลกสันนิวาสนั้นจากเครื่องผูก.
            บทว่า มหาสมฺพาธปฺปฏิปนฺโน - โลกสันนิวาสเดินทางไปแคบ
มาก   คือ   เดินไปสู่ที่รก   คือ  ราคะ  โทสะ  โมหะ  มานะ  ทิฏฐิ   กิเลส
และทุจริต    อันได้แก่ที่แคบมาก    ด้วยการเบียดเบียนการเดินทางของ
กุศล.
            บทว่า   โอภาสํ   ทสฺเสตา - ชี้ทางสว่างให้   คือ   ให้แสงสว่าง
คือ   สมาธิและปัญญาอันเป็นโลกิยะ   โลกุตตระ.
            บทว่า    มหาปลิโพเธน   ปลิพุทฺโธ  -  โลกสันนิวาสถูกความ
กังวลเป็นอันมากพัวพันไว้    คือ    ถูกเครื่องกั้นใหญ่ปกปิดไว้.     หรือ
ฉาบไว้ด้วยเครื่องฉาบใหญ่.
            อนึ่ง   บทว่า    ปลิโพโธ   คือ    ความกังวล  ๗  อย่าง    มีราคะ
เป็นต้น.   อาจารย์บางท่านกล่าวว่า   ความกังวล   คือ   ตัณหาและทิฏฐิ.
บทว่า  ปลิโพธํ  เฉเทตา  คือ   ตัดความกังวลนั้น. บทว่า  มหาปปาเต-
ในเหวใหญ่   ได้แก่    ในเหวคือคติ  ๕.    หรือในเหว   คือ   ชาติ   ชรา
และมรณะ.   ทั้งหมดนั้นชื่อว่า  ปปาตะเพราะขึ้นได้ยาก.  บทว่า  ปปตา
อุทฺธตา   คือ  ขึ้นพ้นจากเหวนั้น.
            บทว่า   มหากนฺตารปฺปฏิปนฺโน - โลกสันนิวาสเดินทางกันดาร
มาก    คือ   เดินทางกันดาร    เพราะชาติ   ชรา   พยาธิ   มรณะ   โสกะ
ปริเทวะ  ทุกข์   โทมนัส     และอุปายาส.     ทั้งหมดนั้น  ชื่อว่า   กันดาร

เพราะก้าวให้พ้นไปได้ยาก.    ช่วยให้ข้ามพ้นทางกันดารนั้น.    ปาฐะว่า
กนฺตารา   ตเรตา   บ้าง.
            บทว่า     มหาสํสารปิปฏิปนฺโน - โลกสันนิวาสเดินทางไปสู่
สังสารวัฏใหญ่  คือ เดินทางไปสู่ขันธสันดานที่ยังไม่ขาด.   บทว่า  สํสารา
โมเจตา   คือ   ช่วยให้พ้นจากสังสารวัฏ.    ปาฐะว่า     สํสารํ   โมเจตา
บ้าง.   บทว่า   มหาวิทุคฺเค - ในหล่มใหญ่   ได้แก่  ในหล่ม  คือ   สังสาร
วัฏ.   สังสารวัฏนั่นแหละ   ชื่อว่า  หล่ม   เพราะออกไปได้ยาก.   บทว่า
สมฺปริวตฺตติ - กลิ้งเกลือก   คือ   กลับไปมาหนักขึ้น.    บทว่า   มหา-
ปลฺเลเป -  ในเปือกตม   คือ   กามใหญ่.   กามชื่อว่า   เปือกตมเพราะทำ
ให้จม.   บทว่า   ปลิปนฺโน   คือ  ติด.   ปาฐะว่า   มหาปลฺเลปปลิปนิโน
บ้าง   คือ   ติดในเปือกตมใหญ่     บทว่า    อพฺภาหโต -  ครอบงำ   คือ
ถูกอันตรายทั้งปวงครอบงำ.    บทว่า    ราคคฺคินา    คือ    ราคะเป็นต้น
ชื่อว่า  อคฺคิ  เพราะอรรถว่าเผาผลาญ.  ด้วยไฟคือราคะเป็นตันนั้น. แม้ใน
บทที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน.
            บทว่า   อุนฺนีตโก - โลกสันนิวาสทุรนทุราย  คือ  ถูกจับนำไป.
อธิบายว่า   ถูกชาติจับแล้วนำไปเพื่ออันตราย  มีชราเป็นต้น.   พึงเห็นว่า
ก   อักษรในบทนี้   เพื่อเสริมความ.  บทว่า  หญฺติ   นิจฺจมตาโณ-
เดือดร้อนเป็นนิจ  ไม่มีอะไรต้านทาน   คือ  ไม่มีผู้ต้านทาน   ถูกบีบคั้น
เป็นนิจ.   บทว่า   ปตฺตทณฺโฑ - ต้องรับอาชญา   คือ  ได้รับอาชญาจาก
พระราชาเป็นต้น.   บทว่า   ตกฺกาโร -  ต้องทำตามอาชญา   คือ   โจร.