๑๑๓๖ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| มานะ อติมานะ มานาติมานะ โอมานะ | ||
| อธิมานะ อัสมิมานะ มิจฉามานะ.๑ | ||
| ในบทเหล่านั้น บทว่า มาโน - ความถือตัว คือ ลูบคลำบุคคล | ||
| ด้วยสามารถแห่งบุคคลผู้ดีกว่าเป็นต้น แล้วเย่อหยิ่งด้วยวัตถุในชาติเป็น | ||
| ต้น. | ||
| บทว่า อติมาโน - ดูหมิ่นท่าน คือ ผยองเลยไปถึงว่า ไม่มีใคร | ||
| เช่นกับเราโดยชาติเป็นต้น. | ||
| บทว่า นานาติมาโน - ดูหมิ่นด้วยความทะนงตัว คือ เกิด | ||
| ถือตัวว่า คนนี้เมื่อก่อนเช่นกับเรา เดี๋ยวนี้เราดีกว่า คนนี้เลวกว่าเรา. | ||
| บทว่า โอมาโน - ถือตัวว่าเลวกว่าเขา คือ ถือตนว่าต่ำโดย | ||
| ชาติเป็นต้น คือ ถือตัวว่า เราเป็นคนเลวนั่นแหละ. | ||
| บทว่า อธิมาโน - ถือตัวยิ่ง คือ มานะว่า เราบรรลุสัจธรรม ๔ | ||
| ซึ่งไม่มีผู้บรรลุเลย. อธิมานะนี้เกิดแก่ปุถุชนผู้มีศีลบริสุทธิ์ไม่ประมาท | ||
| ในกรรมฐาน กำหนดนามรูปข้ามสงสัยโดยกำหนดปัจจัย ยกขึ้นสู่ | ||
| พระไตรลักษณ์พิจารณาสังขาร ปรารภวิปัสสนา, ไม่เกิดแก่ผู้อื่น. | ||
| บทว่า อสฺมิมาโน - ถือเรา คือ มานะว่าเรามีอยู่ในขันธ์มีรูป | ||
| เป็นต้น. ท่านอธิบายว่า มีมานะเกิดขึ้นด้วยบทมีอาทิว่า อหํ รูปํ - | ||
| รูปเป็นเรา เราคือรูป. | ||
| ๑. อภิ. วิ. ๓๕/๑๐๑๐. | ||
| บทว่า มิจฺฉามาโน - มานะผิ คือ มานะเกิดขึ้นด้วยบทมีอาทิ |
| ว่า ปาปเกน กมฺมายตนา - กัมมายตนะเกิดด้วยความลามก. |
| บทว่า โลกธมฺมา มีอรรถได้กล่าวแล้ว. บทว่า สมฺปริวตฺตติ |
| - เวียนอยู่ คือ หมุนเวียนไปด้วยโลกธรรมอันเป็นเหตุ ด้วยความยินดี |
| ในโลกธรรม ๔. มีลาภเป็นต้น ด้วยความไม่ยินดี ในโลกธรรม ๔ มี |
| เสื่อมลาภเป็นต้น. อธิบายว่า ละภาวะปกติ. แม้ มิจฺฉตฺตา ก็มีอรรถ |
| ดังกล่าวแล้ว. บทว่า นิยฺยาโต - ดิ่งลงแล้ว คือ แล่นไป อธิบายว่า |
| ครอบงำแล้ว. |
| บทว่า อฏฺหิ ปุริสโทเสหิ - เพราะบุรุษโทษ ๘ ในอัฏฐก- |
| นิบาต ท่านกล่าวพร้อมด้วยอุปมา. ในขุททกวัตถุวิภังค์ ท่านกล่าวเว้น |
| อุปมา. สมจริงดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า |
| บุรุษโทษ ๘ เป็นไฉน ? ภิกษุทั้งหลายใน |
| ศาสนานี้โจทภิกษุด้วยอาบัติ, ภิกษุนั่นถูกภิกษุ |
| ทั้งหลายโจทด้วยอาบัติย่อมแก้ตัว ด้วยความไม่มี |
| สติว่า ผมนึกไม่ได้ ผมนึกไม่ได้. นี้เป็นบุรุษ |
| โทษข้อที่ ๑. |
| ข้อต่อไป ภิกษุทั้งหลายโจทภิกษุด้วยอาบัติ |
| ภิกษุนั้นถูกภิกษุทั้งหลายโจทด้วยอาบัติ ย่อมซัด |