พึงทราบความในบทนี้ดังต่อไปนี้.   บทว่า  เสยฺยสฺส  เสยฺโย-
หมสฺมีติ   มาโน -  มานะว่า    เป็นผู้เลิศกว่าเขา    สำคัญว่าเลิศกว่าเขา
ย่อมเกิดแก่พระราชาและบรรพชิตทั้งหลาย.     เพราะพระราชาย่อมทรง
ทำมานะนี้ว่า  ใครเช่นกับเราด้วยแว่นแคว้น      ทรัพย์หรือพาหนะมีอยู่.
แม้บรรพชิตก็ทำมานะว่า    ใครเช่นกับเราด้วยศีลและธุดงค์มีอยู่.

            บทว่า  เสยฺยสฺส   สทิโสหมสฺมีติ   มาโนปิ  -  แม้มานะว่า
เป็นผู้เลิศกว่าเขา  สำคัญว่าเสมอเขา   ก็ย่อมเกิดแก่พระราชาและบรรพ-
ชิตเหล่านั้นเหมือนกัน      เพราะพระราชาย่อมทรงทำมานะนี้ว่า    อะไร
ของเราทำให้ต่างกันกับพระราชาอื่นด้วยแว่นแคว้น  ทรัพย์หรือพาหนะ.
แม้บรรพชิตก็ทำมานะนี้ว่า      อะไรของเราทำให้ต่างกันกับภิกษุอื่นด้วย
ศีลและธุดงค์เป็นต้น.

            บทว่า  เสยฺยสฺส  หีโนหมสฺมีติ  มาโนปิ - แม้มานะว่า  เป็น
ผู้เลิศกว่าเขา   สำคัญว่าเลวกว่าเขา  ก็ย่อมเกิดแก่พระราชาและบรรพชิต
ทั้งหลายเหล่านั้นเหมือนกัน.     เพราะแว่นแคว้น    ทรัพย์หรือพาหนะ
เป็นต้นของพระราชาใดยังไม่สมบูรณ์.     พระราชานั้นยอมทรงทำมานะ
นี้ว่า   เพียงเป็นความสุขของคำพูดว่า   พระราชาของเราเท่านั้น.   เราจะ
เป็นพระราชาได้อย่างไร.  แม้พระบรรพชิตมีลาภสักการะน้อย  ย่อมทำมานะ
นี้ว่า   เพียงพูดกันเท่านั้นว่า  เราเป็นธรรมกถึก  เป็นพหูสต  เป็นมหา-

เถระ.   เราเป็นธรรมกถึกได้อย่างไร   เป็นพหูสูต  เป็นมหาเถระได้อย่าง
ไร.   ลาภสักการะมิได้มีแก่เรา.

            บทมีอาทิว่า   สทิสสฺส  เสยฺโยหมสฺมีติ  มาโน -  มานะว่าเป็นผู้
เสมอเขา   สำคัญว่าเลิศกว่าเขา  ย่อมเกิดแก่พวกอำมาตย์เป็นต้น.  เพราะ
อำมาตย์ก็ดี    ข้าราชการก็ดี    ย่อมทำมานะนี้ว่า    ใครเป็นราชบุรุษอื่น
เช่นกับเราด้วยโภคะ  ยานและพาหนะเป็นต้นมีอยู่.   อะไรของเราทำให้
ต่างกันกับคนอื่น.    หรือว่า   ชื่อว่า   อำมาตย์เท่านั้นของเรา.   แม้เพียง
ของกินและเครื่องนุ่งห่มของเราก็ไม่มี.    เราเป็นอำมาตย์ได้อย่างไรกัน.
            บทมีอาทิว่า    หีนสฺส    เสยฺโยหมสฺมีติ    มาโน  -  มานะว่า
เป็นผู้เลวกว่าเขา     สำคัญว่าเลิศกว่าเขา    ย่อมเกิดแก่พวกทาสเป็นต้น.
เพราะทาสย่อมทำมานะนี้ว่า  ใครเป็นทาสอื่นเช่นกับเรา  โดยฝ่ายมารดา
หรือบิดามีอยู่.    คนอื่นไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้    เกิดเป็นทาสเพราะเหตุ
ท้อง.     แต่เราเป็นผู้เลิศกว่าเพราะมาโดยเชื้อสาย.     อะไรของเราทำให้
ต่างกันกับทาสโน้น    ด้วยความเป็นทาสแท้ทั้งสองฝ่าย     เพราะมาโดย
เชื้อสาย    หรือเราถึงความเป็นทาสเพราะท้อง.     แต่ฐานะเป็นทาสของ
เราในที่สุดมารดาบิดาไม่มี.  เราจะเป็นทำได้อย่างไร.   แม้คนขนหยาก
เยื่อและคนจัณฑาลเป็นต้น   ก็ทำมานะนั้นเหมือนทา    ฉะนั้น.
            อนึ่ง   ในบทนี้   มานะที่เกิดขึ้นว่า   เป็นผู้เลิศกว่าเขา   สำคัญว่า
เลิศกว่าเขา    เป็นมานะแน่นอน.    อึกสองพวกนอกนี้   เป็นมานะไม่