๑๑๕๔    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๑๑๕๕
สัพพัญญุตญาณนิทเทส
            [๒๘๖]  สัพพัญญุตญาณของพระตถาคตเป็นไฉน  ?
            ชื่อว่า  สัพพัญญุตญาณ    เพราะอรรถว่า    รู้สังขตธรรมและ
อสังขตธรรมทั้งปวง  มิได้มีส่วนเหลือ  ชื่อว่า  อนาวรณญาณ  เพราะ
อรรถว่า  ในญาณนั้นไม่มีเครื่องกั้น   ชื่อว่า  สัพพัญญุตญาณ  เพราะ
อรรถว่า     รู้ธรรมส่วนอนาคตทั้งหมด . . . รู้ธรรมส่วนอดีตทั้งหมด. . .
รู้ธรรมส่วนปัจจุบันทั้งหมด...รู้จักษุและรูปทั้งหมดว่าอย่างนี้...รู้หูและ
เสียง ฯลฯ จมูกและกลิ่น  ลิ้นและรส  กายและโผฏฐัพพะ ใจและธรร-
มารมณ์ทั้งหมดว่าอย่างนี้  ชื่อว่า อนาวรณญาณ เพราะอรรถว่า   ในญาณ
นั้นไม่มีเครื่องกั้น.
            [๒๘๗]  ชื่อว่า  สัพพัญญุตญาณ  เพราะอรรถว่า   รู้สภาพ
ไม่เที่ยง   สภาพเป็นทุกข์  สภาพเป็นอนัตตา     ตลอดทั้งหมด  ชื่อว่า อนา-
วรณญาณ เพราะอรรถว่า ในญาณนั้นไม่มีเครื่องกั้น. . .รู้สภาพไม่เที่ยง
สภาพเป็นทุกข์    สภาพเป็นอนัตตาแห่งรูป  ตลอดทั้งหมด. . .รู้สภาพไม่
เที่ยง    สภาพเป็นทุกข์   สภาพเป็นอนัตตาแห่งเวทนา   สัญญา   สังขาร
วิญญาณตลอดทั้งหมด...รู้สภาพไม่เที่ยง   สภาพเป็นทุกข์    สภาพเป็น
อนัตตาแห่งจักษุ ฯลฯ  แห่งชราและมรณะ    ตลอดทั้งหมด  ชื่อว่า อนา-
วรณญาณ    เพราะอรรถว่า   ในญาณนั้นไม่มีเครื่องกั้น.
            [๒๘๘]  ชื่อว่า  สัพพัญญุตญาณ   เพราะอรรถว่า   รู้สภาพ
ธรรมที่ควรรู้ยิ่งด้วยอภิญญาทั้งหมด  ชื่อว่า  อนาวรณญาณ    เพราะ
อรรถว่า    ในญาณนั้นไม่มีเครื่องกั้น...    รู้สภาพที่ควรกำหนดรู้ด้วย
ปริญญา...   รู้สภาพที่ควรละด้วยปหานะ ...  รู้สภาพที่ควรเจริญด้วย
ภาวนา . ..   รู้สภาพที่ควรทำให้แจ้งด้วยสัจฉิกิริยาตลอดทั้งหมด...    รู้
สภาพที่เป็นกองแห่งขันธ์ตลอดทั้งหมด...รู้สภาพที่ทรงไว้แห่งธาตุตลอด
ทั้งหมด ...  รู้สภาพเป็นที่ต่อแห่งอายตนะตลอดทั้งหมด. . .   รู้สภาพที่
ปัจจัยปรุงแต่งแห่งสังขตธรรมตลอดทั้งหมด . . .  รู้สภาพที่ปัจจัยไม่ปรุง-
แต่งแห่งอสังขตธรรมตลอดทั้งหมด    ชื่อว่า   อนาวรณญาณ     เพราะ
อรรถว่า   ในญาณนั้นไม่มีเครื่องกั้น.
            [๒๘๙]  ชื่อว่า  สัพพัญญุตญาณ   เพราะอรรถว่า   รู้กุศล
ธรรมตลอดทั้งหมด   ชื่อว่า อนาวรณญาณ  เพราะอรรถว่า  ในญาณนั้น
ไม่มีเครื่องกั้น. . .    รู้อกุศลธรรม     อัพยากตธรรม     กามาวจรธรรม
รูปาวจรธรรม    อรูปาวจรธรรม   โลกุตรธรรมตลอดทั้งหมด . ..รู้สภาพ
ที่ทนได้ยากแห่งทุกข์     สภาพเป็นเหตุเกิดแห่งสมุทัย    สภาพที่ดับแห่ง
นิโรธ   สภาพเป็นทางแห่งมรรค    ตลอดทั้งหมด   ชื่อว่า  อนาวรณญาณ
เพราะอรรถว่า  ในญาณนั้นไม่เครื่องกั้น.
            [๒๙๐]  ชื่อว่า   สัพพัญญุตญาณ   เพราะอรรถว่า   รู้สภาพ
ปัญญาอันแตกฉานดีในอรรถแห่งอรรถปฏิสัมภิทา   ตลอดทั้งหมด ฯลฯ