๑๑๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| ก็พวกคนไขน้ำย่อมไขน้ำไป, พวกช่างศร | ||
| ย่อมดัดศรให้ตรง, ช่างถากก็ถากไม้, บัณฑิต | ||
| ทั้งหลายก็ย่อมฝึกตน๑ ดังนี้. | ||
| ชื่อว่า ปหิตัตตะ - มีตนส่งไปแล้ว เพราะอรรถวิเคราะห์ว่า | ||
| อัตภาพอันตั้งไว้แน่วแน่ส่งไปปล่อยไป โดยไม่คำนึงถึงร่างกายและชีวิต | ||
| ด้วยธรรมนั้นดังนี้. คำว่า อตฺตา ได้แก่ อัตภาพ. ดุจคำที่พระผู้มี- | ||
| พระภาคเจ้าตรัสเป็นอาทิไว้ว่า | ||
| อนึ่ง ภิกษุณีใด พร่ำตีตนแล้วร้องไห้ (เป็น | ||
| ปาจิตตีย์๒). | ||
| อสัลลีนัตตะนั้นด้วย ปหิตัตตะนั้นด้วย ชื่อ อสัลลีนัตตปหิ- | ||
| ตัตตะ - มีจิตไม่หดหู่และมีตนส่งไปแล้ว. ธรรมใดย่อมประคองคือย่อม | ||
| อุปถัมภ์สหชาตธรรม ฉะนั้นจึงชื่อว่า ปัคคหะ - ธรรมอันประคองสห | ||
| ชาตธรรม, ปัคคหะ ธรรมอันประคองสหชาตธรรมนั่นแหละเป็นอรรถ | ||
| ชื่อว่า ปัคคหัฏฐะ, อธิบายว่า มีการประกอบเป็นสภาวะ. | ||
| การประคองซึ่งจิตไม่หดหู่และมีตนอันส่งไปแล้ว ชื่อว่า อสัลลี- | ||
| นัตตปหิตัตตปัคคหัฏฐะ. ในอรรถว่าประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และ | ||
| มีตนอันส่งไปแล้วนั้น. | ||
| ๑. ขุ. ธ. ๒๕/๑๖. ๒. วิ. ภิกฺขุนี. ๓/๒๑๗. | ||
| การไม่ย่อท้อ การไม่หมุนกลับในปธานความเพียร อันพระ- | ||
| ธรรมเสนาบดีสารีบุตรกล่าวแล้วด้วย คำว่า อสัลลีนัตตะ ปหิตัตตะ | ||
| เพราะเป็นคำอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า | ||
| เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลาย พึงศึกษา | ||
| อย่างนี้ว่า จักเริ่มตั้งความเพียรอันไม่ย่อหย่อนว่า | ||
| จะเหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตามที เนื้อ | ||
| และเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด, ยังไม่บรรลุ | ||
| ผลที่บุคคลพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ ด้วย | ||
| ความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ | ||
| แล้วไซร้ ก็จักไม่หยุดความเพียรเลยดังนี้เป็นต้น๑. | ||
| ก็วิริยะ - ความเพียรอันเป็นไปแล้วด้วยดี พ้นแล้วจากโกสัชชะ | ||
| - ความเกียจคร้าน และอุทธัจจะ - ความฟุ้งซ่าน พระธรรมเสนาบดี | ||
| สารีบุตรกล่าวแล้วด้วยคำว่าปัคคหัฏฐะ. | ||
| คำว่า วีริยารมฺเภ าณํ - ญาณในการปรารภความเพียร | ||
| ความว่า ความเป็นแห่งความแกล้วกล้า ชื่อว่า วีริยะ, หรือ วีรกรรม | ||
| ของผู้แกล้วกล้าทั้งหลาย ชื่อว่า วีริยะ, หรือ ชื่อว่า วีริยะ เพราะเป็น | ||
| ๑. องฺ. ทุก. ๒๐/๒๕๑. | ||