| การไม่ย่อท้อ การไม่หมุนกลับในปธานความเพียร อันพระ- |
| ธรรมเสนาบดีสารีบุตรกล่าวแล้วด้วย คำว่า อสัลลีนัตตะ ปหิตัตตะ |
| เพราะเป็นคำอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า |
| เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลาย พึงศึกษา |
| อย่างนี้ว่า จักเริ่มตั้งความเพียรอันไม่ย่อหย่อนว่า |
| จะเหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตามที เนื้อ |
| และเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด, ยังไม่บรรลุ |
| ผลที่บุคคลพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ ด้วย |
| ความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ |
| แล้วไซร้ ก็จักไม่หยุดความเพียรเลยดังนี้เป็นต้น๑. |
| ก็วิริยะ - ความเพียรอันเป็นไปแล้วด้วยดี พ้นแล้วจากโกสัชชะ |
| - ความเกียจคร้าน และอุทธัจจะ - ความฟุ้งซ่าน พระธรรมเสนาบดี |
| สารีบุตรกล่าวแล้วด้วยคำว่าปัคคหัฏฐะ. |
| คำว่า วีริยารมฺเภ าณํ - ญาณในการปรารภความเพียร |
| ความว่า ความเป็นแห่งความแกล้วกล้า ชื่อว่า วีริยะ, หรือ วีรกรรม |
| ของผู้แกล้วกล้าทั้งหลาย ชื่อว่า วีริยะ, หรือ ชื่อว่า วีริยะ เพราะเป็น |
|
|
| กิจอันบุคคลพึงให้ดำเนินไปพึงให้เป็นไปได้ด้วยวิธี, ด้วยนัย, ด้วยอุบาย. |
| วีริยะนี้นั้น มีความอุตสาหะเป็นลักษณะ, มีการอุปถัมภ์ สห- |
| ชาตธรรมเป็นกิจ, มีการไม่ย่อท้อเป็นอาการปรากฏเฉพาะหน้า, มีความ |
| สังเวชเป็นเหตุใกล้ โดยพระบาลีว่า เป็นผู้สลดแล้ว เริ่มตั้งความเพียร |
| ไว้โดยแยบคาย ดังนี้เป็นต้น, หรือมีเหตุเป็นเครื่องเริ่มความเพียรเป็น |
| เหตุใกล้. |
| การปรารภความเพียรโดยชอบ พึงทราบว่าเป็นมูลแห่งสมบัติ |
| ทั้งปวง. ความริเริ่มกล่าวคือวิริยะ ชื่อว่า วีริยารัมภะ - เริ่มความเพียร. |
| ท่านห้ามความริเริ่มที่เหลือด้วยวีริยารัมภศัพท์นี้. จริงอยู่ อารัมภ ศัพท์ |
| นี้มาแล้วในอรรถเป็นอเนกมีอรรถว่า กรรม, อาบัติ, กิริยา, วีริยะ, |
| หิงสา, วิโกปนะ. |
| ก็คำว่า อารมฺโภ แปลว่า กรรม มาในคาถานี้ว่า |
| ทุกข์อย่างใดอย่างหนึ่งมีอยู่ ทุกข์ทั้งหมด |
| ย่อมเกิดเพราะ กรรม เป็นปัจจัย, ความเกิดขึ้นแห่ง |
| ทุกข์ย่อมไม่มีเพราะการดับแห่ง กรรม ทั้งหลาย๑. |
|
|
๑๑๙ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑