สามารถแห่งความพยายาม.   ญาณในวีริยารัมภะนั้น.    อาจารย์บางพวก
กล่าวว่า   อสลฺลีนตฺตา  ปหิตตฺตา   ดังนี้บ้าง,  ความว่า เพราะไม่หดหู่,
เพราะไม่คำนึงถึงร่างกายและชีวิต.   ปาฐะแรกนั่นแล   ถูก.   แต่อาจารย์
บางพวก   พรรณนาไว้ว่า  ความพร้อมเพรียงแห่งสัมโพชฌงค์  คือ  สติ,
ธรรมวิจยะ,   วีริยะ,   ปีติ   ชื่อว่า  อสัลลีนัตตา,   ความพร้อมเพรียงแห่ง
โพชฌงค์  คือ   สติ,   สมาธิ,   ปัสสัทธิ,   อุเบกขา   ชื่อว่า   ปหิตัตตา,
ความพร้อมเพรียงแห่งสัมโพชฌงค์ทั้ง ๗  ชื่อว่า   ปัคคหัฏฐะ     ดังนี้.

๓๙.   อรรถกถาอัตถสันทัสนญาณุทเทส
ว่าด้วย อัตถสันทัสนญาณ
            บัดนี้   เพื่อแสดงว่า   ธรรมเทศนาอันท่านผู้บรรลุมรรคผล   อัน
สำเร็จด้วยสัมมาวายามะ   พึงกระทำเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชาวโลกดังนี้
พระธรรมเสนาบดีสารีบุตร      จึงยกอัตถสันทัสนญาณขึ้นแสดงต่อจาก
วีริยารัมภญาณนั้น.
            ในอัตถสันทัสนญาณนั้น    คำว่า   นานาธมฺมปฺปกาสนตา -
การประกาศธรรมต่าง ๆ   ความว่า   การแสดง   การเทศนา    โดยการ
ประกาศธรรมต่าง ๆ   คือ   สังขตธรรมและอสังขตธรรมทั้งปวง.    ก็การ
ประกาศนั่นแหละ  ชื่อว่า  ปกาสนตา.

            คำว่า  อตฺถสนฺทสฺสเน - ในการแสดงให้เห็นชัดซึ่งอรรถ-
ธรรม    ความว่า    ในการแสดงให้เห็นชัดซึ่งอรรถธรรมต่าง ๆ แก่ชน
ทั้งหลายเหล่าอื่น.   ธรรมทั้งหลายและอรรถทั้งหลาย  ชื่อว่า อรรถธรรม
ทั้งหลายเหล่านั้นนั่นเอง.

๔๐. อรรถกถา ทัสนวิสุทธิญาณุทเทส
ว่าด้วย  ทัสนวิสุทธิญาณ
            บัดนี้  เพื่อจะแสดงทัสนวิสุทธิอันเป็นเหตุแห่งการแสดงตาม
สภาวธรรม       ของพระอริยบุคคลนั้นผู้กำลังแสดงให้เห็นชัดอยู่แก่ชน
ทั้งหลายเหล่าอื่นด้วยธรรมิกถา    พระธรรมเสนาบดีสารีบุตรจึงยกเอา
ทัสนวิสุทธิญาณขึ้นแสดงต่อจากอัตถสันทัสนญาณนั้น.
            ในทัสนวิสุทธิญาณนั้น    คำว่า  สพฺพธมฺมานํ  เอกสงฺคหตา
นานตฺเตกตฺตปฏิเวเธ - ในการสงเคราะห์ธรรมทั้งปวงเป็นหมวด
เดียวกันในการแทงตลอด   ธรรมต่างกันและธรรมเป็นอันเดียวกัน
ความว่า     การแทงตลอดสังขตธรรมและอสังขตธรรมทั้งปวงสงเคราะห์
โดยความเป็นอันเดียวกัน,      และความต่างกันแห่งนีวรณธรรมมีกาม-
ฉันทะเป็นต้น,      กับทั้งความเป็นอันเดียวกันทั้งธรรมทั้งหลายมีเนก-
ขัมมะเป็นต้น,   อธิบายว่า   อภิสมัย  คือ  ตรัสรู้.