คำว่า     ทสฺสนวิสุทฺธิาณํ - ญาณในความบริสุทธิ์แห่ง
มรรคญาณและผลญาณ    ความว่า    มรรคญาณและผลญาณ  ชื่อว่า
ทัสนะ,  ทัสนะนั่นแหละบริสุทธิ์    ชื่อว่า  ทัสนวิสุทธิ,   ญาณคือทัสน-
วิสุทธิ  ชื่อว่า  ทัสนวิสุทธิญาณ.    มรรคญาณย่อมบริสุทธิ์   ฉะนั้นจึง
ชื่อว่า   ทัสนวิสุทธิ,   ผลญาณก็ชื่อว่า ทัสนวิสุทธิ  เพราะบริสุทธิ์แล้ว.

๔๑. อรรถกถา ขันติญาณุทเทส
ว่าด้วย  ขันติญาณ
            บัดนี้  เพื่อจะแสดงวิปัสสนาญาณ  ๒  ประการอันให้สำเร็จทัสน-
วิสุทธิ  พระธรรมเสนาบดีสารีบุตรจึงยกขันติญาณและปริโยคาหณญาณ
ขึ้นแสดงต่อจากทัสนวิสุทธิญาณนั้น.
            ในขันติญาณนั้น  คำว่า  วิทิตตฺตา  ปญฺา - ปัญญาในความ
ที่ธรรมปรากฏ   ความว่า   ปัญญาอันเป็นไปแล้ว   เพราะรู้แจ้งซึ่งธรรม
มีรูปขันธ์เป็นต้น  โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.
            คำว่า   ขนฺติ   าณํ - ขันติญาณ    ความว่า   ธรรมชาติใด
ย่อมรู้ธรรมโดยความเป็นของไม่เที่ยงนั่งเอง   ฉะนั้น  จึงชื่อว่า   ขันติ,
ญาณคือขันติ  ชื่อว่า  ขันติญาณ.  ด้วยขันติญาณนี้   ย่อมห้ามอธิวาสน-

ขันติ.     ขันติญาณนี้เป็นตรุณวิปัสสนาญาณอันเป็นไปแล้วด้วยสามารถ
แห่งสัมมสนญาณ มีการพิจารณาสังขารธรรมโดยความเป็นกลาป๑เป็นต้น.

๔๒.  อรรถกถาปริโยคาหณญาณุทเทส
ว่าด้วย  ปริโยคาหณญาณ
            คำว่า  ผุฏฺ€ตฺตา  ปญฺา -  ปัญญาอันถูกต้องซึ่งธรรม   ความ
ว่า     ปัญญาอันเป็นไปแล้วเพราะความที่แห่งธรรมทั้งหลายมีรูปขันธ์เป็น
ต้น     เป็นธรรมอันญาณผัสสะถูกต้องแล้วด้วยสามารถแห่งการพิจารณา
โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.
            คำว่า  ปริโยคาหเณ   าณํ - ญาณในการหยั่งลง   ความว่า
ญาณใด  ย่อมหยั่งลง ย่อมเข้าไปสู่ธรรมอันญาณผัสสะถูกต้องแล้วนั่นเอง
ฉะนั้น   ญาณนั้นจึงชื่อว่า  ปริโยคาหณญาณ.     อาจารย์บางพวก   ทำ
รัสสะ  คา  อักษรเสียบ้างแล้วสวด.  ปริโยคาหณญาณนี้เป็นติกขวิปัสสนา-
ญาณเป็นไปแล้วด้วยสามารถแห่งภังคานุปัสนา.         แต่อาจารย์บางพวก
กล่าวว่า    วิปัสสนาญาณนั่นแหละ   เป็นขันติญาณสำหรับผู้มีสัทธาเป็น
พาหะ,   เป็นปริโยคาหณญาณสำหรับผู้มีปัญญาเป็นพาหะ.     เมื่อเป็น
๑. คือยังทำลายฆนสัญญาไม่ได้.