เช่นนี้    ญาณทั้ง ๒ นี้    ย่อมไม่เกิดพร้อมกันแก่คนๆ หนึ่ง,    ญาณที่
สาธารณะแก่พระสาวก ๖๗ ย่อมไม่เกิดขึ้นพร้อมกันแก่พระสาวกรูปหนึ่ง
ในการเกิดขึ้นพร้อมกันแห่งญาณนั้น,    เพราะฉะนั้น     คำของอาจารย์
บางพวกนั้น  จึงไม่ถูก.

๔๓. อรรถกถาปเทสวิหารญาณุทเทส
ว่าด้วย  ปเทสวิหารญาณ
            ประเทสวิหารญาณอันให้สำเร็จทัสนวิสุทธิญาณของพระอรหันต์
อันพระธรรมเสนาบดีสารีบุตร      กล่าวญาณอันเป็นเหตุให้สำเร็จทัสน-
วิสุทธิญาณว่า   ปุถุชนและพระเสกขบุคคลทั้งหลายพิจารณาอยู่ซึ่งธรรม
ทั้งสิ้นมีขันธ์เป็นต้น  อันเข้าถึงวิปัสสนา,  ไม่พิจารณาเอกเทสแห่งธรรม
เหล่านั้น,   เพราะฉะนั้น  ปเทสวิหารญาณย่อมไม่ได้แก่ปุถุชนและพระ-
เสกขบุคคลเหล่านั้น,   แต่ย่อมได้ตามชอบใจแก่พระอรหันต์เท่านั้น  ดังนี้
แล้วจึงยกขึ้นแสดงต่อจากปริโยคาหณญาณ.
            ในปเทสวิหารญาณ   คำว่า   สโมทหเน   ปญฺา -  ปัญญาใน
การประมวลมา  ความว่า  ปัญญาในการประมวลมา  คือปัญญาในการ
รวบรวมมา  ได้แก่    ปัญญาในการกระทำซึ่งธรรมคือเวทนาอันเป็นธรรม
พวกเดียวกันให้เป็นกอง    บรรดาธรรมมีขันธ์เป็นต้น.  ปาฐะว่า  สโม-

ธาเน  ปญฺา - ปัญญาในการประชุมดังนี้ก็มี,     ใจความก็อันนั้นนั่น
แหละ.
            คำว่า   ปเทสวิหาเร  าณํ  -  ญาณในวิหารธรรมส่วนหนึ่ง
ความว่า     ธรรมเป็นเครื่องอยู่ด้วยอังคาพยพส่วนหนึ่ง     โดยส่วนแห่ง
ธรรมมีขันธ์เป็นต้น      ชื่อว่า   ปเทสวิหาระ  -  ธรรมเป็นเครื่องอยู่ส่วน
หนึ่ง,   ญาณในปเทสวิหารธรรมนั้น.
            ในคำว่า  ปเทสวิหาระนั้น  ปเทสะมีอย่างต่าง ๆ คือ ขันธปเทสะ,
อายตนปเทสะ,  ธาตุปเทสะ,   สัจจปเทสะ,   อินทริยปเทสะ,  ปัจจยา-
การปเทสะ,   สติปัฏฐานปเทสะ,    ฌานปเทสะ,   นามรูปปเทสะ,  ธัมม-
ปเทสะ   ชื่อว่า   ปเทสะ.    ก็ปเทสะมีอย่างต่าง ๆ อย่างนี้      ก็คือเวทนา
นั่นเอง.   อย่างไร ?    เวทนานั่นเองเป็นปเทสะแห่งธรรมมีขันธ์เป็นต้น
อย่างนี้   คือ
                   ขันธ์  ๕  เอกเทสแห่งขันธ์  คือเวทนาขันธ์,
            อายตนะ   ๑๒     เอกเทสแห่งธรรมายตนะ   คือ
            เวทนา,   ธาตุ  ๑๘   เอกเทสแห่งธรรมธาตุ    คือ
            เวทนา,    สัจจะ  ๔   เอกเทสแห่งทุกขสัจ     คือ
            เวทนา,   อินทรีย์  ๒๒   เอกเทสแห่งอินทรีย์  คือ
            เวทนินทรีย์  ๕,   ปฏิจจสมุปปาทังคะ ๑๒  เอก-
            เทสแห่งปัจจยาการ    คือเวทนามีผัสสะเป็นปัจจัย,