๑๓๓    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๑๓๔
            คำว่า  เจโตวิวฏฺเฏ  าณํ - ญาณในการหลีกออกจากนิวรณ์
ด้วยใจ   ความว่า   การออกจากนิวรณ์  มีกามฉันทะเป็นต้น   ได้ด้วยใจ
เป็นญาณในกุศลธรรมมีเนกขัมมะเป็นต้น.
            ก็ในคำว่า  เจโต  นี้  ท่านประสงค์เอาเจตนา.   เจตนานั้น
                   มีการชักชวนเป็น   ลักษณะ,   อีกอย่างหนึ่ง
                   มีการไหลออกแห่งผล   เป็น ลักษณะ,
                   มีการรวบรวมมา  เป็น  กิจ,
                   มีการจัดแจง   เห็น  ปัจจุปัฏฐาน   เหมือนนายช่างใหญ่ผู้
เป็นหัวหน้าศิษย์  ทำกิจของตนและกิจของคนอื่นให้สำเร็จฉะนั้น.     ก็
และเจตนานี้  ย่อมปรากฏโดยความยกสัมปยุตธรรมทั้งหลายในกิจมีการ
ระลึกถึงการงานอันเร่งรีบ.
๔๖. อรรถกถาจิตวิวัฏญาณุทเทส
ว่าด้วย  จิตวิวัฏญาณ
            คำว่า  อธิฏฺ€าเน  ปญฺา - ปัญญาในการอธิฏฐาน  ความว่า
ปัญญาในการตั้งมั่นแห่งจิตด้วยสามารถแห่งคุณมีเนกขัมมะเป็นต้น.
            คำว่า  จิตฺตวิวฏฺเฏ  าณํ - ญาณในการออกไปแห่งจิต
ความว่า    ญาณในการหลีกออกแห่งจิตด้วยสามารถแห่งการละนิวรณ์  มี
กามฉันทะเป็นต้น. ก็ในที่นี้   จิต
               มีการรู้นิวรณ์  เป็น ลักษณะ,
               มีการเกิดก่อนและเป็นประธานในธรรมทั้งปวง  เป็น  กิจ,
               มีการเกิดขึ้นต่อเนื่องกันไม่ขาดสาย   เป็น   ปัจจุปัฏฐาน,
               มีนามรูป  เป็น  ปทัฏฐาน.
๔๗.  อรรถกถา ญาณวิวัฏญาณุทเทส
ว่าด้วย  ญาณวิวัฏญาณ
            คำว่า  สุญฺเต  ปญฺา - ปัญาในความว่าง  ความว่า
ปัญญาเป็นเครื่องตามความเห็นโดยความเป็นอนัตตา      อันเป็นไปแล้ว
ในอนัตตธรรมและธรรมอันเนื่องด้วยอนัตตะ    เพราะอัตตะและธรรมะ
อันเนื่องด้วยอัตตะเป็นของว่าง.
          บทว่า  าณวิวฏฺเฏ าณํ - ญาณในความหลีกออกด้วย
ญาณ ความว่า ญาณนั่นแหละย่อมหลีกออกจากความยึดมั่นถือมั่น
ฉะนั้นจึงชื่อว่า  วิวัฏฏะ - ญาณอันเป็นเหตุแห่งการหลีกออกด้วยญาณ
นั้น.