เป็นต้นอันน่าเกลียดเพราะสั่งสมไว้ซึ่งอสุจิ       และเป็นบ่อเกิดแห่งโรค
หลายร้อย  มีโรคทางจักษุเป็นต้น.
            จ   ศัพท์   ท่านประกอบไว้ในคำนี้ว่า    สุขสญฺญฺจ   ลหุ-
สญฺญฺจ - ซึ่งสุขสัญญาด้วย   ซึ่งลหุสัญญาด้วย   เป็นสมุจจยัตถะ
ควบสัญญาศัพท์เดียวเท่านั้น     อันสัมปยุตกับจตุตถฌานให้เป็น ๒ บท
เพราะต่างกันโดยอาการ.   จริงอยู่   อุเบกขาในจตุตถฌาน   ท่านกล่าวว่า
สนฺตํ - สงบ    สุขํ - เป็นสุข,   สัญญาที่สัมปยุตกับอุเบกขานั้น    ชื่อว่า
สุขสัญญา.  สุขสัญญานั่นแหละ  ชื่อว่า  ลหุสัญญา  เพราะพ้นนิวรณ์
ทั้งหลายและปัจนิกธรรมมีวิตกเป็นต้น.
            คำว่า  อธิฏฺ€านวเสน - ด้วยสามารถแห่งการตั้งไว้   ความว่า
ด้วยสามารถแห่งการตั้งไว้อย่างยิ่ง,  อธิบายว่า   ด้วยสามารถแห่งการเข้า
ไป.    จ   ศัพท์  ในคำว่า   อธิฏฺ€านวเสน   จ   ท่านนำมาเชื่อมเข้าไว้.
เหตุตามที่ประกอบได้ของอิทธิวิธมีประการทั้งปวง       ท่านกล่าวไว้แล้ว
เพียงเท่านี้.
            คำว่า  อิชฺฌนฏฺเ€    ปญฺา -  ปัญญาในการสำเร็จ   ความว่า
ปัญญาในสภาวะคือการสำเร็จ.
            คำว่า  อิทฺธิวิเธ     าณํ - ญาณในการแสดงฤทธิได้ต่าง ๆ
มีคำอธิบายท่านกล่าวไว้ว่า   ชื่อว่า  อิทฺธิ - ฤทธิ    ในอรรถว่าสำเร็จ,
และในอรรถว่าได้เฉพาะ   เพราะอรรถว่าสำเร็จ.    จริงอยู่   สิ่งใดจะเกิด

ขึ้น   และจะได้เฉพาะ   สิ่งนั้นท่านเรียกว่า    อิชฺฌติ - ย่อมสำเร็จ.
สมจริงดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
                   ถ้าว่า    เมื่อบุคคลปรารถนากามอยู่    และ
            กามก็ย่อมสำเร็จแก่ผู้นั้น๑   ดังนี้.
            อนึ่งดุจดังที่ท่านกล่าวไว้   ว่า
                   เนกขัมมะ    ย่อมสำเร็จ    ฉะนั้นจึงชื่อว่า
            อิทฺธิ -  ฤทธิ     เนกขัมมะย่อมกำจัดกามฉันทะ
            ฉะนั้นจึงชื่อว่า   ปาฏิหาริย์,     อรหัตมรรค   ย่อม
            สำเร็จ  ฉะนั้นจึงชื่อว่า อิทฺธิ - ฤทธิ,    อรหัตมรรค
            นั้น   ย่อมทำลายกิเลสทั้งหมดได้   ฉะนั้นจึงชื่อว่า
            ปาฏิหาริย์๒  ดังนี้.
            นัยอื่น  อีก
            ชื่อว่า    อิทธิ - ฤทธิ    เพราะอรรถว่าสำเร็จ,    คำนี้เป็นชื่อของ
อุบายสัมปทา,   จริงอยู่   อุบายสัมปทา   ย่อมสำเร็จ   เพราะประสบผล
ที่ตนประสงค์.   สมจริงดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า
                   จิตตคฤหบดีนี้แล   เป็นผู้มีศีล   มีกัลยาณ-
            ธรรม,     ถ้าเธอจักปรารถนาว่า     ขอให้เราได้เป็น
            พระเจ้าจักรพรรดิราชในอนาคตกาลไซร้  ความ
๑. ขุ.  สุ. ๒๕/๔๐๗.    ๒. ขุ.  ป. ๓๑/๗๒๒.