๑๖๒ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| คำว่า สพฺพญฺญู - รู้ธรรมทั้งปวง ความว่า สัพพัญญูมี ๕ |
| อย่างคือ |
| ๑. กมสัพพัญญู - รู้ธรรมทั้งปวงตามลำดับ, |
| ๒. สกิงสัพพัญญู - รู้ธรรมทั้งปวงในคราวเดียวกัน, |
| ๓. สตตสัพพัญญู - รู้ธรรมทั้งปวงติดต่อกันไป, |
| ๔. สัตติสัพพัญญู - รู้ธรรมทั้งปวงด้วยความสามารถ. |
| ๕. ญาตสัพพัญญู - รู้ธรรมทั้งปวงที่รู้แล้ว. |
| กมสัพพัญญุตา ย่อมมีไม่ได้ เพราะกาลเป็นที่รู้ธรรมทั้งปวงไม่ |
| เกิดขึ้น ตามลำดับ, |
| สกิงสัพพัญญุตา ก็มีไม่ได้ เพราะไม่มีการรับอารมณ์ทั้งปวงได้ |
| ในคราวเดียวกัน, |
| สัตตสัพพัญญุตา ก็มีไม่ได้ เพราะความเกิดขึ้นแห่งจิตในอารมณ์ |
| ตามสมควรแก่จิต มีจักขุวิญญาณจิตเป็นต้น และเพราะไม่มีการประ- |
| กอบในภวังคจิต, |
| สัตติสัพพัญญุตา พึงมีได้ เพราะสามารถรู้ธรรมทั้งปวงโดยการ |
| แสวงหา, |
| ญาตสัพพัญญุตา ก็พึงมีได้ เพราะธรรมทั้งปวงรู้แจ่มแจ้งแล้ว. |
| ข้อว่า ความรู้ธรรมทั้งปวงไม่มีในสัตติสัพพัญญุตาแม้นั้นย่อมไม่ |
| ถูกต้อง. เพราะท่านกล่าวไว้ว่า |
| อะไร ๆ อันพระตถาคตเจ้านั้นไม่เห็นแล้วไม่ | ||
| มีในโลกนี้ อนึ่ง อะไร ๆ ที่ไม่รู้แจ้งและไม่ควรรู้ | ||
| ก็ไม่มี, สิ่งใดที่ควรแนะนำมีอยู่ พระตถาคตเจ้า | ||
| ได้รู้ธรรมทั้งหมดนั้นแล้ว เพราะเหตุนั้น พระตถา- | ||
| คตเจ้าจึงชื่อว่า สมันตจักขุ๑. | ||
| ฉะนั้น ญาตสัพพัญญุตาเท่านั้น ย่อมถูกต้อง. ก็เมื่อเป็นเช่นนี้ | ||
| สัพพัญญุตญาณนั่นแล ย่อมมีได้โดยกิจ โดยอสัมโมหะ โดยการสำเร็จ | ||
| แห่งเหตุ โดยเนื่องกับอาวัชชนะ ด้วยประการฉะนี้. อารมณ์เป็น | ||
| เครื่องกั้นญาณนั้นไม่มี เป็นญาณที่เนื่องด้วยอาวัชชนะนั่นเอง ฉะนั้น | ||
| ญาณนั้นจึงชื่อว่า อนาวรณะ - ไม่มีการติดขัด, อนาวรณะ นั้นนั่น | ||
| แหละ ท่านเรียกว่า อนาวรณญาณ ด้วยประการฉะนี้. | ||
| คำว่า อิมานิ เตสตฺตติ าณานิ - ญาณ ๗๓ เหล่านี้ ความ | ||
| ว่า ญาณทั้ง ๗๓ เหล่านี้ ท่านยกขึ้นแสดงด้วยสามารถแห่งญาณอันทั่ว | ||
| ไปและไม่ทั่วไปแก่พระสาวกทั้งหลาย. | ||
| คำว่า อิเมสํ เตสตฺตติยา าณานํ - แห่งญาณ ๗๓ เหล่านี้ | ||
| ความว่า แห่งญาณทั้งหลาย ๗๓ ญาณเหล่านี้อันท่านกล่าวแล้ว ตั้งแต่ | ||
| ๑. ขุ. มหา. ๒๔/๗๒๗. | ||