๑๖๕    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๑๖๖
มหาวรรค  ญาณกถา
ว่าด้วย  ความหมายของปัญญาญาณ
            [๑]     ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว  เป็นสุตมยญาณ
อย่างไร  ?
            ปัญญาอันเป็นเครื่องทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว    คือเครื่องรู้ชัด
ธรรมที่สดับมาแล้วนั้นว่า อิเม  ธมฺมา  อภิญฺเยฺยา   ธรรมเหล่านี้ควร
รู้ยิ่งเป็นสุตมยญาณ,     ปัญญาอันเป็นเครื่องทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว
คือเครื่องรู้ชัดธรรมที่สดับมาแล้วนั้นว่า   อิเม    ธมฺมา    ปริญฺเยฺยา
ธรรมเหล่านี้ควรกำหนดรู้...   อิเม   ธมฺมา  ปหาตพฺพา    ธรรมเหล่านี้
ควรละ...    อิเม   ธมฺมา   ภาเวตพฺพา      ธรรมเหล่านี้ควรเจริญ ...
ธรรมเหล่านี้ควรทำให้แจ้ง...      ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความ
เสื่อม ...   ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่ ...    ธรรมเหล่านี้
เป็นไปในส่วนแห่งคุณวิเศษ ...      ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งการ
ชำแรกกิเลส...  สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง . . .   สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ...
ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ...  นี้ทุกขอริยสัจ ...  นี้ทุกขสมุทยอริยสัจ...
นี้ทุกขนิโรธอริยสัจ ...  นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ (แต่ละอย่าง)
เป็นสุตมยญาณ.
๑.  สุตมยญาณกถา
อรรถกถาวิสัชนุทเทส
            ๑]  บัดนี้   ท่านปรารภนิทเทสวารมีอาทิว่า    กถํ  โสตาวธา-
เน  ปญฺา  สุตมเย   าณํ -  ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมา
แล้ว   ชื่อว่า   สุตมยญาณ   คืออย่างไร ?  ดังนี้   ก็เพื่อจะแสดงธรรม
ทั้งหลายที่รวบรวมไว้ด้วยอุทเทสตามที่ได้ยกขึ้นแสดงแล้วเป็นประเภท ๆ
ไป.
            ในนิทเทสวารนั้น      คำใดที่ท่านกล่าวไว้ว่า      โสตาวธาเน
ปญฺา,    สุตมเย   าณํ - ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว
ชื่อว่า  สุตมยญาณ   ดังนี้   คำนี้เป็นคำถามเพื่อจะกล่าวแก้ด้วยตนเองว่า
สุตมยญาณนั้นเป็นอย่างไร ?  จริงอยู่  ปุจฉา - คำถามมี  ๕ อย่าง คือ
            ๑.  อทิฏฺ€โชตนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะส่องความที่ยังไม่เห็น
            ๒.  ทิฏฺ€สํสนฺทนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะเทียบเคียงสิ่งที่เห็นแล้ว
            ๓.  วิมติจฺเฉทนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะตัดความสงสัย
            ๔.  อนุมติปุจฺฉา - ถามเพื่อจะสอบสวนความรู้
            ๕.  กเถตุกมฺยตาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะตอบเอง.
ความต่างกันแห่งปุจฉา ๕  อย่างนั้นมีดังต่อไปนี้
                   อทิฏฐโชตนาปุจฉา   เป็นไฉน* ?   คือ  บุคคลย่อมถามปัญหา
เพื่อจะรู้   เพื่อจะเห็น  เพื่อจะเปรียบเทียบ   เพื่อจะใคร่ครวญ   เพื่อจะ
๑. ขุ. มหา. ๒๙/๗๐๐.