๑๖๖ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| ๑] บัดนี้ ท่านปรารภนิทเทสวารมีอาทิว่า กถํ โสตาวธา- | ||
| เน ปญฺา สุตมเย าณํ - ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมา | ||
| แล้ว ชื่อว่า สุตมยญาณ คืออย่างไร ? ดังนี้ ก็เพื่อจะแสดงธรรม | ||
| ทั้งหลายที่รวบรวมไว้ด้วยอุทเทสตามที่ได้ยกขึ้นแสดงแล้วเป็นประเภท ๆ | ||
| ไป. | ||
| ในนิทเทสวารนั้น คำใดที่ท่านกล่าวไว้ว่า โสตาวธาเน | ||
| ปญฺา, สุตมเย าณํ - ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว | ||
| ชื่อว่า สุตมยญาณ ดังนี้ คำนี้เป็นคำถามเพื่อจะกล่าวแก้ด้วยตนเองว่า | ||
| สุตมยญาณนั้นเป็นอย่างไร ? จริงอยู่ ปุจฉา - คำถามมี ๕ อย่าง คือ | ||
| ๑. อทิฏฺโชตนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะส่องความที่ยังไม่เห็น | ||
| ๒. ทิฏฺสํสนฺทนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะเทียบเคียงสิ่งที่เห็นแล้ว | ||
| ๓. วิมติจฺเฉทนาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะตัดความสงสัย | ||
| ๔. อนุมติปุจฺฉา - ถามเพื่อจะสอบสวนความรู้ | ||
| ๕. กเถตุกมฺยตาปุจฺฉา - ถามเพื่อจะตอบเอง. | ||
| ความต่างกันแห่งปุจฉา ๕ อย่างนั้นมีดังต่อไปนี้ | ||
| อทิฏฐโชตนาปุจฉา เป็นไฉน* ? คือ บุคคลย่อมถามปัญหา | ||
| เพื่อจะรู้ เพื่อจะเห็น เพื่อจะเปรียบเทียบ เพื่อจะใคร่ครวญ เพื่อจะ | ||
| ๑. ขุ. มหา. ๒๙/๗๐๐. | ||
| แจ่มแจ้ง เพื่อจะเปิดเผย ซึ่งลักษณะตามปกติอันเป็นนัยไม่เคยรู้ ยังไม่ | ||
| เคยเห็น ยังไม่เคยเปรียบเทียบ ยังไม่เคยใคร่ครวญ ยังไม่เคยแจ่มแจ้ง | ||
| ยังไม่เคยเปิดเผย, ปุจฉานี้ ชื่อว่า อทิฏฐโชตนาปุจฉา. | ||
| ทิฏฐสังสันทนาปุจฉา เป็นไฉน๑? คือ บุคคลนั้นย่อมถาม | ||
| ปัญหาถึงลักษณะตามปกติที่ตนเคยรู้แล้ว เคยเห็นแล้ว เคยเปรียบ- | ||
| เทียบแล้ว เคยใคร่ครวญแล้ว เคยแจ่มแจ้งแล้ว เคยเปิดเผยแล้ว | ||
| เพื่อเทียบเคียงกับบัณฑิตเหล่าอื่น ปุจฉานี้ ชื่อว่า ทิฏฐสังสันทนา | ||
| ปุจฉา. | ||
| วิมติจเฉทนาปุจฉา เป็นไฉน๒? คือ บุคคลนั้นตามปกติเป็น | ||
| ผู้แล่นไปสู่ความสงสัย เป็นผู้แล่นไปสู่ความเคลือบแคลง เป็นผู้แล่นไป | ||
| สู่ความเห็นอันเป็นเหมือนทาง ๒ แพร่ง ย่อมถามปัญหาเพื่อตัดความ | ||
| สงสัยว่า อย่างนั้นหรือหนอ ? หรือมิใช่อย่างนั้น ? อะไรหนอ ? | ||
| อย่างไรหนอแลดังนี้ นี้ชื่อว่า วิมติจเฉทนาปุจฉา. | ||
| อนุมติปุจฉา คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามปัญหาตามความ | ||
| รู้ของภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอสำคัญรูปนั้นว่า | ||
| เที่ยงหรือไม่เที่ยง ? เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ไม่เที่ยงพระเจ้าข้า, | ||
| ก็ตรัสถามต่อไปว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข ? เมื่อ | ||
| ๑.-๒. ขุ. มหา. ๒๙/๗๐๐. | ||