ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า    เป็นทุกข์พระเจ้าข้า,     ก็ตรัสถามต่อไปอีกว่า
สิ่งใดไม่เที่ยงเป็นทุกข์มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา,   ควรละ
หรือที่จะยึดถือคือเห็นตามว่า  นั่นเป็นของเรา,   นั่นเป็นเรา,  นั่นเป็น
อัตตา  ตัวตนของเรา ?  ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า   ข้อนั้นไม่สมควร
เลยพระเจ้าข้า๑  ดังนี้    ชื่อว่า   อนุมติปุจฉา.
            กเถตุกัมยาปุจฉา   เป็นไฉน  ?   คือ  พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส
ถามแก่ภิกษุทั้งหลาย    โดยมีพระประสงค์จะแก้เองว่า   ดูก่อนภิกษุทั้ง
หลายสติปัฎฐานเหล่านี้มี  ๔.  สติปัฏฐาน  ๔  เป็นไฉน๒ ?  ดังนี้   ชื่อว่า
กเถตุกัมยตาปุจฉา.  ในบรรดาปุจฉาทั้ง  ๕ เหล่านั้น  ปุจฉานี้   บัณฑิตพึง
ทราบว่า   เป็นกเถตุกัมยตาปุจฉาของพระสารีบุตรเถระ.
            บัดนี้   ท่านได้กล่าววิสัชนุทเทส - อุทเทสที่ตั้งไว้เพื่อจะแก้  ๑๖
ประการมีอาทิว่า      ปัญญาเป็นเครื่องทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว   คือ
เครื่องรู้ชัดธรรมที่สดับมาแล้วนั้นว่า      ธรรมทั้งหลายเหล่านี้ควรรู้ยิ่ง
ดังนี้    ชื่อว่า สุตมยญาณ   ตามกเถตุกัมยตาปุจฉาที่ยกขึ้นตั้งไว้ในเบื้องต้น.
            บรรดาคำเหล่านี้   ปาฐเสสะ  คือ  พระบาลีว่า  เทสยนฺตสฺส-
ของผู้แสดงอยู่   ของคำว่า  อิเม  ธมฺมา อภิญฺเยฺยา  -  ธรรมทั้งหลาย
เหล่านี้   ควรรู้ยิ่ง   ดังนี้หายไป.   อธิบายว่า    สุตะความรู้ที่ทรงจำธรรม
๑. วิ. มหา ๔/๒๑.       ๒. สํ. มหา. ๑๙/๗๗๖.

ที่ได้ฟังแล้ว   ชื่อว่า   โสตาวธาน   ตามนัยที่ได้กล่าวไว้แล้วในก่อนของ
พระศาสดาหรือของเพื่อนพรหมจรรย์ผู้ควรเคารพ   แสดงอยู่ซึ่งธรรมว่า
ธรรมทั้งหลายเหล่านี้    อันพระโยคีบุคคลควรรู้ยิ่ง   ดังนี้,   ปัญญาเป็น
เครื่องรู้โสตาวธานนั้น    คือปัญญาเป็นเครื่องรู้สุตะนั้น  ได้แก่  ปัญญา
อันทำการกำหนดรู้ซึ่งปริยาย   ชื่อว่า  สุตมยญาณ.
            คำว่า   ตํปชานนา - เป็นเครื่องรู้ซึ่งสุตะนั้น     เป็นฉัฏฐีตัป-
ปุริสสมาส   วิเคราะห์ว่า   ตสฺส ปชานนา - เป็นเครื่องรู้ซึ่งสุตะนั้น.
อีกอย่างหนึ่ง  เป็นทุติยาวิภัตติด้วยสามารถแห่งวิภัตติวิปลาสว่า  ตํ ปชา-
นนา  ดังนี้.
            ก็คำว่า   อภิญฺเยฺยา - ควรรู้ยิ่ง   ความว่า   ควรรู้ด้วยสามารถ
แห่งการรู้ซึ่งสภาวลักษณะ     คือด้วยอาการแห่งปัญญาในมหากุศลญาณ
สัมปยุตจิต.
            คำว่า   ปริญฺเยฺยา - ควรกำหนดรู้   ความว่า  ควรรอบรู้ด้วย
สามารถแห่งการรู้ซึ่งสามัญลักษณะ     และด้วยสามารถแห่งการยังกิจให้
สำเร็จ.
            คำว่า   ภาเวตพฺพา - ควรอบรม   ความว่า   ควรเจริญ.
            คำว่า   สจฺฉิกาตพฺพา - ควรทำให้แจ้ง    ความว่า   ควรทำให้
ประจักษ์.      ก็การทำให้แจ้งมี  ๒  อย่างคือ     การทำให้แจ้งด้วยการได้