ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย    อริยสัจ ๔ เหล่านี้ ฯลฯ
            ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย   อริยสัจ ๔ เหล่านี้แล   พระ-
            อริยเจ้าทั้งหลายย่อมแทงตลอด,         เพราะฉะนั้น
            จึงเรียกกว่า   อริยสัจ.
            ชื่อว่า   อริยสัจ  เพราะสำเร็จความเป็นอริยะ  เพราะตรัสรู้พร้อม
เฉพาะซึ่งอริยสัจทั้งหลายเหล่านั้น    ดุจดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
                   พระตถาคตเป็นพระอริยะในโลก    พร้อมทั้ง
            เทวโลก   ฯลฯ  พร้อมทั้งเทวดาและมนุษย์,  เพราะ
            ฉะนั้น  จึงเรียกว่า   อริยสัจ๑.
            และชื่อว่า    อริยสัจ     เพราะเป็นสัจจะอันประเสริฐ      ดุจดังที่
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
                   ตถาคต  อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า     เพราะ
            ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งอริยสัจ  ๔   เหล่านี้แล     ตาม
            ความเป็นจริง        เพราะฉะนั้นบัณฑิตจึงเรียกว่า
            อริยะ๒.
            คำว่า   อริยานิ - อันประเสริฐ   คือ  ไม่ผิดเพี้ยน,   อธิบายว่า
ไม่หลอกลวง.  ดุจดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
๑. สํ. มหา. ๑๙/๑๗๐๘.      ๒. สํ. มหา. ๑๙/๑๗๐๓.

                   ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  อริยสัจ  ๔   เหล่านี้แล
            เป็นของจริงแท้      ไม่แปรผัน      ไม่เป็นอย่างอื่น,
            เพราะฉะนั้น   จึงเรียกว่า   อริยสัจ๑.
            คำว่า   สจฺจานิ - สัจจะทั้งหลาย     ความว่า    หากจะถามว่า
อะไรเป็นอรรถของสัจจะเล่า ?   ก็มีคำตอบว่า  ธรรมใดไม่วิปริตดุจดังมายา
เป็นธรรมที่ทำให้เข้าใจผิดพลาด    ดุจพยับแดดเป็นดุจตัวตนด้วยการ
คาดคะเนเอาของพวกเดียรถีย์หาสภาวะมิได้     ย่อมปรากฏแก่ผู้พิจารณา
ด้วยปัญญาจักษุ,    ธรรมเป็นแล  เป็นโคจรของอริยญาณ   โดยประการ
แห่ง  สันติ - ความสงบ และ นิยยาน - การนำออก  จากแดนเกิด
แห่งความลำบาก   และโดยความเป็นจริงอันไม่วิปริต.   ความเป็นจริงคือ
ความแท้ความไม่วิปริตนี้    พึงทราบว่าเป็นอรรถะของสัจจะ    ดุจลักษณะ
แห่งไฟ  และดุจปกติของโลก.   ความพิสดาร  ดุจดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ตรัสไว้ว่า
                   ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย     เพราะเหตุนั้นแหละ
            เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามเป็นจริงว่า นี้
            ทุกข์  เป็นของจริงแท้  ไม่แปรผัน  ไม่เป็นอย่างอื่น๒.
๑. สํ. มหา. ๑๙/๑๗๐๗.     ๒. สํ. มหา. ๑๙/๑๖๙๗.