| อีกอย่างหนึ่ง |
| ทุกข์เป็นของทำให้ลำบาก นอกจากทุกข์ไม่ |
| มีสิ่งใดทำให้ลำบาก สิ่งนี้จึงเรียกว่าสัจจะ เพราะ |
| นิยามว่าทำให้ลำบาก, เว้นจากสิ่งนั้นเสียแล้ว |
| ทุกข์ไม่มีมาจากสิ่งอื่น ด้วยเหตุที่สิ่งนั้นเป็นเหตุ |
| แห่งทุกข์โดยแน่นอน จึงเรียกสิ่งนั้นว่าวิสัตติกา- |
| คือตัณหาว่าเป็นสัจจะ, ความสงบอื่นจากพระนิพ- |
| พานไม่มี เพราะฉะนั้น ความดับทุกข์จึงเป็นความ |
| จริง ด้วยเหตุที่พระนิพพานนั้นเป็นความดับทุกข์ |
| อย่างแน่นอน. ทางนำออกนอกจากอริยมรรคไม่มี |
| เพราะฉะนั้น อริยมรรคจึงเป็นความจริง เพราะ |
| เป็นความนำออกอย่างแท้จริง, เพราะเหตุนั้น |
| บัณฑิตทั้งหลายจึงได้กล่าวว่า ความเป็นจริงอันไม่ |
| วิปลาสจากความจริง ในธรรมแม้ทั้ง ๔ มีทุกข์ |
| เป็นต้น ว่าเป็นอรรถะแห่งสัจจะเป็นพิเศษ ดังนี้. |
| ก็ สัจจะ ศัพท์นี้ ย่อมปรากฏในอรรถเป็นอเนก คือ |
| ย่อมปรากฏในอรรถว่า วาจาสัจจะ ได้ในคำเป็นต้นว่า บุคคล |
| พึงกล่าวความจริง ไม่พึงโกรธ๑ดังนี้. |
|
๑๗๕ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑