๒๓ โลหิตํ - โลหิต  ได้แก่  เลือด ๒ อย่าง   คือ  เลือดที่สั่งสม
อยู่มีประมาณเพียงเต็มฟายมือหนึ่งชุ่มอยู่ที่ไตเนื้อหัวใจตับและปอด  ไหล
ออกทีละน้อย ๆ     เบื้องบนเนื้อหัวใจไตและปอดเต็มส่วนล่างของตับ ๑,
และเลือดที่วิ่งแผ่ไปทั่วสรีระที่มีใจครองทั้งปวง  โดยทำนองแห่งเปลวไฟ
ที่พุ่งไป   เว้นเสียแต่ที่ของผมขนเล็บและฟันที่ไม่มีเนื้อ   และหนังที่ด้าน
และแห้ง  ๑.
                   ๒๔  เสโท - เหงื่อ   ได้แก่   อาโปธาตุที่ไหลออกจากช่องขุมผม
และขนทั้งปวงในสรีระที่ร้อนเพราะความร้อนจากไฟและความร้อนจาก
ดวงอาทิตย์และความวิการแห่งฤดูเป็นต้น.
                  ๒๕  เมโท - มันข้น  ได้แก่  ยางเหนียวข้น  ของคนอ้วนอาศัย
ตั้งอยู่ระหว่างหนังและเนื้อ,     ของคนผอมอาศัยตั้งอยู่ที่อวัยวะทั้งหลายมี
เนื้อแข้งเป็นต้น.
                   ๒๖  อสฺสุ - น้ำตา  ได้แก่   อาโปธาตุที่ตั้งอยู่เต็มเบ้าตาก็ดี   ที่
ไหลออกก็ดี  เพราะเกิดจากดีใจเสียใจ  อาหารที่เป็นวิสภาคคือที่เผ็ดร้อน
และอุตุ.
                   ๒๗  วสา - มันเหลว  ได้แก่   มันเหลวใส   ตั้งอยู่ที่ฝ่ามือที่หลัง
มือฝ่าเท้าหลังเท้าดั้งจมูกหน้าผากและจะงอยบ่า     โดยมากเกิดแต่อุสมา-
เตโชคือไออุ่นจากความร้อนของไฟความร้อนของดวงอาทิตย์และผิดฤดู.
                   ๒๘  เขโฬ - น้ำลาย    ได้แก่     อาโปธาตุที่ระคนกันเป็นฟอง
ตั้งอยู่ที่ลิ้นข้างกระพุ้งแก้มทั้ง ๒  ข้าง     เพราะโดยมากเกิดแก่ผู้เห็นหรือ

นึกถึงหรือหยิบวางอาหารเช่นนั้นไว้ในปากก็ดี     เกิดแก่ผู้เหน็ดเหนื่อย
อยู่ก็ดี   หรือเกิดความรังเกียจในสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ดี.
                   ๒๙  สิงฺฆาณิกา - น้ำมูก  ได้แก่   ของเน่าไม่สะอาดลื่นเป็นมัน
เกิดแก่ผู้มีธาตุกำเริบ  เกิดด้วยอาหารวิสภาค  และผิดฤดู,  หรือแก่คนร้อง
ไห้อยู่     ไหลออกจากเยื่อในสมองภายในศีรษะ    ไหลออกมาทางช่อง
เพดานไปเต็มอยู่ในโพรงจมูกเกรอะกรังขังอยู่ก็มี  ไหลออกอยู่ก็มี.
                   ๓๐  ลสิกา - ไขข้อ  ได้แก่   น้ำมันที่ให้สำเร็จกิจในการหยอด
น้ำมันที่ข้อต่อแห่งกระดูก    ตั้งอยู่ระหว่างข้อต่อแห่งกระดูก ๑๘๐ ข้อต่อ.
                   ๓๑ มุตฺตํ - น้ำมูตร    ได้แก่     อาโปธาตุตั้งอยู่ภายในกะเพาะ
ปัสสาวะ   ด้วยอำนาจอาหารและอุตุ.
                   ๓๒ มตฺถลุงฺคํ - มันสมอง    ได้แก่    กองแห่งเยื่อรวมกันแล้ว
มีจำนวน ๔ ก้อน   ตั้งอยู่ที่รอยเย็บ ๔ แห่งภายในกระโหลกศีรษะ.
อายตนะ  ๑๒
                   ๗]   วิสัชนา ๑๒  มีวิสัชนาในจักขายตนะเป็นต้น  พระธรรม
เสนาบดีสารีบุตร  แสดงด้วยสามารถแห่งอายตนะ  ๑๒.   ชื่อว่า อายตนะ
เพราะสืบต่อ,    ชื่อว่า   อายตนะ   เพราะสืบต่อแห่งการมา,    และชื่อว่า
เพราะนำไปซึ่งการสืบต่อ.   มีคำอธิบาย    ท่านกล่าวไว้ว่า  จริงอยู่  ธรรม