เพราะธาตุเหล่านั้นมีจักขุธาตุเป็นต้น     ก็กำหนดด้วยลักษณะอันเป็น
วิสภาคแก่กันและกัน.
           อีกอย่างหนึ่ง    คำว่า   ธาตุ   นี้  เป็นเพียงชื่อแห่งนิชชีวธรรม.
จริงอย่างนั้น  ในพระบาลีมีอาทิว่า    ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย    คนเรานี้มี
ธาตุ  ๖    พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทำเทสนาในเรื่อง    ธาตุ   ไว้    ก็เพื่อจะ
ถอนความหมายมั่นว่าเป็นชีวะคือบุคคล.
          จักขุนั้นด้วย  เป็นธาตุด้วย  ฉะนั้น  ชื่อว่า   จักขุธาตุ  ตาม
ใจความที่ได้กล่าวแล้วแล.   ถึงแม้ธาตุที่เหลือก็อย่างนั้นเหมือนกัน.
           คำว่า   มโนธาตุ   ได้แก่   มโนธาตุ ๓.
           คำว่า   ธัมมธาตุ   ได้แก่   เวทนาขันธ์    สัญญาขันธ์    สังขาร.
ขันธ์,   สุขุมรูป  ๑๖, และนิพพาน.
          คำว่า  มโนวิญญาณธาตุ  ได้แก่  มโนวิญญาณธาตุ  ๗๖.
อินทรีย์    ๒๒
          วิสัชนา ๒๒     มีวิสัชนาใน  จักขุนทรีย์  เป็นต้น พระธรรม-
เสนาบดีสารีบุตรแสดงด้วยสามารถแห่งอินทรีย์  ๒๒.
           ชื่อว่า    จักขุนทรีย์    เพราะทำจักขุวัตถุนั่นแหละให้เป็นใหญ่
ในลักษณะแห่งการเห็น.

          ชื่อว่า   โสตินทรีย์    เพราะทำโสตวัตถุนั่นแหละ   ให้เป็นใหญ่
ในลักษณะแห่งการได้ยิน.
          ชื่อว่า   ฆานินทรีย์  เพราะทำฆานวัตถุนั่นแหละ   ให้เป็นใหญ่
ในลักษณะแห่การสูดกลิ่น.
           ชื่อว่า    ชิวหินทรีย์   เพราะทำชิวหาวัตถุนั่นแหละให้เป็นใหญ่
ในลักษณะแห่งการลิ้มรส.
           ชื่อว่า     กายินทรีย์    เพราะทำกายวัตถุนั่นแหละให้เป็นใหญ่
ในลักษณะแห่งการถูกต้อง.
            ชื่อว่า   มโน   เพราะรู้อารมณ์,   อธิบายว่า  ย่อมรู้อารมณ์ต่างๆ
ได้.   แต่พระอรรถกถาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า   ชื่อว่า   มโน   เพราะนึก
เพราะรู้อารมณ์     ดุจคนกำหนดนับอยู่ด้วยทะนาน   และดุจทรงไว้ด้วย
ตาชั่งใหญ่ฉะนั้น,   ชื่อว่า   มนินทรีย์   เพราะทำมโนนั้นนั่นแหละให้
เป็นใหญ่   ในลักษณะแห่งการรู้อารมณ์.
            สหชาตธรรมดำรงอยู่ได้ด้วยธรรมชาตินั้น   ฉะนั้น   ธรรมชาติ
นั้นชื่อว่า  ชีวิต,   ชื่อว่า  ชีวิตินทรีย์  เพราะทำชีวิตินทรีย์นั้นให้เป็น
ใหญ่  ในลักษณะแห่งการอนุบาลรักษาสหชาตธรรม.
            ชีวิตินทรีย์นั้นมี  ๒ อย่าง  คือ  รูปชีวิตินทรีย์ ๑.  อรูปชีวิติน-
ทรีย์  ๑.  ธรรมชาติที่เกิดร่วมกับกัมมชรูปทั้งหมด   อนุบาลรักษาสหชาต-