๒๖    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๒๗
         ในนิกายใหญ่ทั้ง  ๕   คือ  ทีฆนิกาย  มัชฌิมนิกาย   สังยุตตนิกาย
อังคุตตรนิกาย และขุททกนิกาย, ปฏิสัมภิทามรรคปกรณ์นี้นั้น  นับเนื่อง
ในขุททกนิกาย.
         ในองค์แห่งสัตถุศาสน์ทั้ง  ๙  คือ  สุตตะ  เคยยะ    เวยยากรณะ
คาถา  อุทาน   อิติวุตตกะ    ชาตกะ   อัพภูตธรรมะ   เวทัลละ,    ปฏิสัม-
ภิทามรรคปกรณ์นี้นั้น   นับสงเคราะห์เข้าใน  ๒  องค์  คือ  เคยยะ  และ
เวยยากรณะ   ตามที่เป็นได้.
         ก็บรรดาพระธรรมขันธ์ทั้ง  ๘๔,๐๐๐  พระธรรมขันธ์   อันพระ-
อานันทเถระผู้ธรรมภัณฑาคาริก     อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยกขึ้นสู่
เอตทัคคะใน  ๕  ตำแหน่ง  ปฏิญญาไว้อย่างนี้ว่า
                     ธรรมเหล่าใดอันเป็นไปแก่ข้าพเจ้า   ธรรม
         เหล่านั้น    ข้าพเจ้าเรียนจากพระพุทธเจ้า  ๘๒,๐๐๐
         พระธรรมขันธ์,   จากภิกษุอื่น  ๒,๐๐๐  พระธรรม
         ขันธ์   จึงรวมเป็น  ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์  ดังนี้
         ปฏิสัมภิทามรรคปกรณ์นี้นั้นนับเข้าในพระธรรมขันธ์  มากกว่า
ร้อย  ในธรรมขันธ์   ๒,๐๐๐  พระธรรมขันธ์ที่เรียนจากภิกษุ.
         ปฏิสัมภิทามรรคปกรณ์  มี ๓ วรรค  คือ  มหาวรรค,   มัชฌิม-
วรรค,   และจูฬวรรค.
         ในวรรคหนึ่ง ๆ    มีวรรคละ ๑๐ กถา  รวมเป็น  ๓๐  กถา  มี
ญาณกถาเป็นต้น     มีมาติกากถาเป็นปริโยสาน.     ข้าพเจ้าจะพรรณนา
เนื้อความแห่งบทที่ไม่ซ้ำกันตามลำดับแห่งปฏิสัมภิทามรรคปกรณ์นี้ที่
กำหนดโดยส่วนเดียว  ด้วยประการฉะนี้.
         ก็ปกรณ์นี้       อันกุลบุตรทั้งผู้สวดทั้งผู้แสดงโดยปาฐะโดยอรรถ
ก็พึงสวดพึงแสดงโดยเคารพเถิด,    ถึงแม้จะเรียนก็พึงเรียนพึงทรงจำไว้
โดยเคารพเถิด.    ข้อนั้นเพราะเหตุไร ?     เพราะปกรณ์นี้เป็นปกรณ์มี
อรรถลึกซึ้ง  เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลก  เพื่อความดำรงมั่นอยู่ในโลก.
         หากจะมีคำถามว่า  ในกลา  ๓๐  กถาถ้วนนั้น   เพราะเหตุไรท่าน
จงกล่าวญาณกถาไว้แต่ต้น  ?   ก็ตอบว่า     เพราะญาณเป็นเบื้องต้นแห่ง
การปฏิบัติ  เพราะเป็นธรรมเครื่องชำระมลทินแห่งการปฏิบัติ.
         สมจริงดังพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
                     ดูก่อนภิกษุเพราะเหตุนั้นแหละ      เธอจง
         ยังเบื้องต้นแห่งกุศลธรรมทั้งหลายให้บริสุทธิ์ก่อน,
         เบื้องต้นแห่งกุศลธรรมทั้งหลายคืออะไร ?    คือศีล
         อันบริสุทธิ์ดี   และความเห็นตรง  ดังนี้.
ก็ญาณกล่าวคือสัมมาทิฏฐิ   ท่านกล่าวแล้วด้วยบทว่า        อุชุกา  ทิฏฺ€ิ
แม้เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวญาณกถาไว้แต่ต้น.        แม้คำอื่นพระผู้มี-
พระภาคเจ้าก็ได้ตรัสไว้อีกว่า
๑. สํ.มหา. ๑๙/๖๘๗.