รู้ด้วยการละเสีย.   สภาพที่ภาวนาเป็นไปเสมอ  มีกิจเป็นอย่างเดียวกัน
- ชื่อว่า   ภาวนาย  เอกรสฏฺโ€.
          บทว่า   ผสฺสนฏฺโ€ - สภาพที่ถูกต้อง  ได้แก่   สภาพที่ประสบ
ชื่อว่าสภาพที่เป็นขันธ์ - ขนฺธฏฺโ€       ด้วยการแบกภาระที่หนักต่อเป็น
ในรูป.    ชื่อว่าสภาพที่ทรงไว้ -  ธาตฏฺโ€   เพราะความว่างเปล่าเป็นต้น.
ชื่อว่าสภาพที่ต่อ - อายตนฏฺโ€        เพราะการต่อเขตแดนอันเป็นส่วน
ของตน ๆ.    ชื่อว่าสภาพที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง - อสงฺขตฏฺใ€    เพราะทำร่วมกับ
ปัจจัยทั้งหลาย.    ชื่อว่าสภาพที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง  -  อสงฺขตฏฺโ€    เพราะ
ตรงกันข้ามกับปัจจัยปรุงแต่งนั้น.
          ๓๘ ]   พระสารีบุตรได้แจ้งถึงการวิสัชนา ๑๕ ข้อ  มีบทว่า  จิตฺ-
ตฏฺโ€    สภาพที่คิดเป็นต้น.   พึงทราบวินิจฉัยในบทว่า   จิตฺตฏฺโ€   ดัง
ต่อไปนี้.      ชื่อว่า   จิตฺตํ   เพราะคิดถึงอารมณ์,   ความว่า   ย่อมรู้แจ้ง.
ชวนจิต    มีอยู่ในอารมณ์นี้    ย่อมสะสมสันดานของตน   ด้วย  ชวนวิถี
จิตฺตํ   แม้ดังนี้    ก็ชื่อว่า   จิตฺตํ.    แม้วิบากอันกรรมกิเลส   สะสมไว้ดังนี้
ก็ชื่อว่า  จิตฺตํ.  ทั้งหมด  ชื่อว่า  จิตฺตํ.  เพราะสะสมไว้ตามสมควร,   ชื่อว่า
จิตฺตํ   เพราะทำให้วิจิตร,   จิตอันเป็นปัจจัยแก่วัฏฏะ   ย่อมสะสมสังสาร
ทุกข์แม้ดังนี้    ก็ชื่อว่า  จิตฺตํ.   สภาพที่คิดโดยมีการสะสมอารมณ์เป็นต้น
ด้วยประการฉะนี้.   ชื่อว่า อนนฺตรํ  เพราะจิตนั้นไม่มีระหว่างในการเกิด

ของจิต  ในการเกิดของผล.   ความเป็น  อนันตระ    ชื่อว่า   อนันตริยะ
- ความไม่มีระหว่าง,   ความที่จิตไม่มีระหว่าง   ชื่อว่า   จิตตานันตริยะ.
จิตตานันตริยะ  นั้น  คือสภาพแห่งจิตไม่มีระหว่าง.   อธิบายว่า  สมรรถ-
ภาพในจิตตุปบาท  ในระหว่างของจิตดวงใดดวงหนึ่งดับในระหว่างเสมอ
เว้นจุติจิตของพระอรหันต์.        มรรถภาพในการเกิดผลในระหว่างของ
มรรคจิต.
          บทว่า    จิตฺตสฺส   วุฏฺ€านฏฺโ€  -   สภาพที่ออกแห่งจิต  ได้แก่
สภาพที่ออกโดยเป็นนิมิตแห่งโคตรภูจิต    โดยความเป็นไปแห่งนิมิตของ
มรรคจิต.
          บทว่า จิตฺตสฺส  วิวฏฺฏนฏฺโ€ -  สภาพที่หลีกไปแห่งจิต  คือสภาพ
ที่หลีกไปในนิพพานของจิตสองดวงนั้นซึ่งตั้งขึ้นโดยที่กล่าวไว้แล้ว.
           บทว่า    จิตฺตสฺส   เหตฏฺโ€ - สภาพที่เป็นเหตุแห่งจิต   ได้แก่
สภาพที่เป็นเหตุของเหตุ ๙  อย่างที่เป็นปัจจัยของจิต.
            บทว่า จิตฺตสฺส  ปจฺจยฏฺโ€ -  สภาพที่เป็นปัจจัยแห่งจิต   ได้แก่
สภาพที่เป็นปัจจัย  แห่งปัจจัยมากมายของจิต  มี   วัตถารัมมณะ  เป็นต้น.
            บทว่า   จิตฺตสฺส    วตฺถฏฺโ€  - สภาพเป็นที่ตั้งแห่งจิต    ได้แก่
สภาพเป็นที่ตั้งแห่ง  ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย และใจ  (หทัย)  อันเป็น
ที่ตั้งของจิต.